English to Welsh Lexicon
The legend with the abbreviations and conventions can be found in another
file.
There are 18778 unique entries in this lexicon, 1694 of
which are phrases.
Special thanks to Geraint Jones (Rhydychen) for his many comments
differentiating the various senses of Welsh words that can be obtained
from the same English word.
aback - (adv.) yn o+l
taken aback - (adj.) wedi synnu
abandon - (v.) gadael (gadu) [gadaw-; 3.s. gedy, gad; 2.s.imp. gad; 3.s.pres.subj. gato], rhoi'r gorau i
{ You "gadael i" a person. }
abandoned - (adj.) afradlon, ofer
abase - (v.) darostwng [darostyng-], gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], iselhau (iselu) [isel- &hau, isel-]
abash - (v.) cywilyddio [cywilyddi-]
be abashed - (v.) yswilio [yswili-]
abate - (v.) gostegu [gosteg-], gostwng [gostyng-; 3.s. & 2.s.imp. gostwng], lleihau [llei- &hau]
abattoir - (n.) lladd-dy [lladd-dai, m.]
abbacy - (n.) abadaeth [-au, f.]
abbess - (n.) abades [-au, f.]
abbey - (n.) abaty [abatai, m.], mynachlog [-ydd, f.]
abbey-land - (n.) abatir [-oedd, m.]
abbot - (n.) abad [-au, m.]
abbotship - (n.) abadaeth [-au, f.]
abbreviate - (v.) byr.hau [byr.- &hau], talfyrru [talfyri-]
abbreviation - (n.) talfyriad [-au, m.]
abdicate - (v.) ymddeol [ymddeol-]
abdomen - (n.) bol (bola) [boliau, m.], ceudod [m.]
abdominal - (adj.) perthynol i'r bol
abduct - (v.) dwyn ymaith drwy drais
Abergavenny - (prop.n.) Y Fenni
aberration - (n.) cyfeiliorn [-au, m.], gwyriad [-au, m.]
abet - (v.) ategu [ateg-], cefnogi [cefnog-], cynorthwyo [cynorthwy-]
abeyance - (n.) dirymedd dros dro
abhor - (v.) casa/u [cas- &a/u], ffieiddio [ffieiddi-]
abhorrence - (n.) atgasedd (atgasrwydd) [m.], ffieidd-dod [m.], ffieiddrwydd [m.]
abide - (v.) aros [ar.hos- &1, aros- &2+; 3.s. erys; 2.s.imp. aros], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef], trigo [trig-]
{ Aros is abide as an intransitive verb meaning dwell. }
{ Goddef is abide as a transitive verb. It is "abide" as in
"I cannot abide this." }
{ Trigo is abide as an intransitive verb meaning dwell. }
abiding - (adj.) ar.hosol, gwastadol
ability - (n.) abledd [m.], gallu [-oedd, m.], medr [-au, m.]
abject - (adj.) dirmygedig, distadl
abjure - (v.) gwadu ar lw, ymwrthod a+
ablative - (adj.) abladol
ablaze - (adj.) gwenfflam
ablaze - (adv.) ar da+n
able - (adj.) abl [abl- &adj], galluog
be able - (v.) dichon [def.], gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
{ Dichon expresses an abstract sort of potentiality: it
is usually translated as if it were the adverb "perhaps" (= it might
be that). "Fe ddichon fod": it might be (that). There is a school
of thought that says that "dichon" is archaic; since I use it myself
I do not subscribe to this. }
be able to - (v.) gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
ablution - (n.) golchiad [-au, m.], puredigaeth [f.]
abnegation - (n.) hunanymwadiad [m.], ymwadiad [m.]
abnormal - (adj.) anghyffredin, annormal
aboard - (adv.) ar fwrdd
abode - (n.) anheddfa [anheddfeydd, -oedd, f.], anheddfan (anheddfod) [mf.], anheddle [aneddleoedd, m.], annedd [anheddau, mf.], ar.hosfa [arosfeydd, f.], cartref [-i, -ydd, m.], cartrefle [-oedd, m.], preswyl (preswylfod) [m.], preswylfa [preswylfeydd, f.], trigfa [trigfeydd, f.], trigfan [-nau, f.]
abolish - (v.) diddymu [diddym-], dileu [dile-]
abolition - (n.) dilead [m.]
abominable - (adj.) ffiaidd
abominate - (v.) ffieiddio [ffieiddi-]
abomination - (n.) ffieidd-dra [m.], ffieiddbeth [-au, m.]
aborigines - (n.pl.) cyn-drigolion
abort - (v.) erthylu [erthyl-]
abortion - (n.) erthyl [-od, m.], erthyliad [-au, m.]
abound - (v.) amlhau [aml- &hau], heigio [heigi-], ymhelaethu [ymhelaeth-]
about - (adv.) o ddeutu, oddeutu
argue about - (v.) dadlau am
beat about - (v.) bwhwman [bwhwman- ?]
buffet about - (v.) bustachu [bustach-]
debate about - (v.) dadlau am
forget about - (v.) anghofio am
hear about - (v.) clywed am
I'm sorry {about} - (interj.) Mae'n chwith gen i {am}, Mae'n ddrwg gen i {am}
remember about - (v.) cofio am
round about - (adj.) cwmpasog
round about - (prep.) o amgylch
say about - (v.) dweud am
speak about - (v.) dweud am, siarad am
stand about - (v.) sefyllian [sefylli-]
talk about - (v.) siarad am, so+n am
tell about - (v.) dweud am
think about - (v.) meddwl am
toss about - (v.) rhwyfo [rhwyf-], ymrwyfo [ymrwyf-]
walk about - (v.) ymrodio [ymrodi-]
what about? - (inter. pron.) beth am?
worry about - (v.) pendroni am
about - (prep.) am [amdan- &prep1], o amgylch, o gwmpas, oddeutu, ogylch, parthed, tua (tuag), ynghylch
{ Am is "about" when you talk about something. }
{ O amgylch is "about" when you surround something. }
{ O gwmpas is "about" when you surround something. }
{ Oddeutu is "about" in the sense of "approximately", as in
"he is about six feet tall". }
{ Ogylch is "about" when you surround something. }
{ Parthed is "about" when you talk about something. }
{ Tua (tuag) is "about" in the sense of "approximately", as in
"he is about six feet tall". }
{ Ynghylch is "about" when you talk about something. }
{ The "tuag" form is used before vowels. }
above - (adv.) fry, uchod
{ Fry is an absolute sort of "above": a long way up,
aloft. }
{ Uchod (the opposite of "isod") is relative to here. References
to places in a list might be "uchod" or "isod" (above or below
here). }
above all - (adv.) yn anad, yn anad dim
above - (prep.) goruwch, uwch, uwchlaw
abrade - (v.) ysgraffinio [ysgraffini-]
abridge - (v.) byr.hau [byr.- &hau], cwtogi [cwtog-], talfyrru [talfyri-]
abridgment (abridgement) - (n.) talfyriad [-au, m.]
abroad - (adv.) allan, ar daen, ar led
abrogate - (v.) diddymu [diddym-], dileu [dile-]
abrupt - (adj.) diswta, disymwth, serth, swta, sydyn
abscess - (n.) casgliad [-au, m.], cornwyd [-ydd, -on, m.], crug [-iau, m.], crynhofa [crynhofeydd, f.]
abscond - (v.) dianc (diengyd; dihengyd) [dihang- &1, diang- &2+; 3.s. & 2.s.imp. dianc], rhedeg i ffwrdd
absence - (n.) absen [-nau, mf.], absenoldeb [m.], absenoliad [-au, m.], absenoliaeth [-au, f.]
{ Absenoldeb is the usual word for "absence". }
absent - (adj.) absennol
absent oneself - (v.) absennu [absenn- &1, absen- &2+]
absent - (v.) absenoli [absenol-]
absolute - (adj.) cwbl, diamodol, hollol
absolute - (n.) absolwt [m.], diamod [m.]
absolution - (n.) gollyngdod [m.], maddeuant [maddeuannau, m.]
absolve - (v.) absolfennu [absolfenn- &1, absolfen- &2+], gollwng [gollyng-; 3.s. & 2.s.imp. gollwng], maddau [maddeu-], rhyddhau [rhydd- &hau]
{ You cannot use a person as the direct object of "maddau"; a person is
always an indirect object and is introduced with "i". Thus, you would
"maddau pechod" (forgive a sin), but say "maddewch i mi" (forgive me). }
absorb - (v.) amsugno [amsugn-], llyncu [llync-; 3.s. & 2.s.imp. llwnc], sugno [sugn-], sychu [sych-; 3.s. & 2.s.imp. sych], yfed [yf-; 3.s. & 2.s.imp. yf]
absorption - (n.) amsugniad [m.], sugniad [m.]
abstain - (v.) ymatal [ymatal-; 3.s. ymetyl; 2.s.imp. ymatal], ymgadw [ymgadw-], ymwrthod [ymwrthod-]
abstain from - (v.) ymatal rhag, ymgadw rhag, ymwrthod rhag
abstain totally - (v.) llwyrymatal [llwyrymatal-], llwyrymwrthod [llwyrymwrthod-]
abstainer - (n.) dirwestwr [dirwestwyr, m.]
abstemious - (adj.) cymedrol, sobr
abstention - (n.) ymataliad [-au, m.]
abstinence - (n.) dirwest [-au, m.], ymataliad [-au, m.], ymwrthodiad [m.]
abstinent - (adj.) cymedrol, sobr
abstract - (adj.) dansoddol, haniaethol
abstract - (n.) crynodeb [-au, m.]
abstract - (v.) crynodebu [crynodeb-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
abstraction - (n.) haniaeth [f.], synfyfyrdod [m.]
abstruse - (adj.) astrus, dyrys, tywyll [f. tywell]
absurd - (adj.) afresymol, gwrthun (gwrthfun)
absurdity - (n.) gwrthuni [m.]
abundance - (n.) abledd [m.], amlder (amldra) [m.], cyflawnder [m.], cyfor [m.], digonedd [m.], digonolrwydd [m.], helaethrwydd [m.], llawnder (llawndra) [m.], rhysedd [m.], toreth (toraeth) [f.], wmbredd [m.], ysto+r [ystorau, m.]
abundant - (adj.) aml (amal) [aml- &adj], dibrin, digonol, helaeth, toreithiog
weep abundantly - (v.) wylo yn hidl
abuse - (n.) camddefnydd [m.], difri%aeth [f.]
abuse - (v.) cam-drin [cam-drini-], camarfer [camarfer-], camddefnyddio [camddefnyddi-], difenwi [difenw-], difri%o [difri%-], dilorni [dilorn-]
abusive - (adj.) tafotrwg
abut - (v.) cydio [cydi-], ffinio ar, ymylu ar
abutment - (n.) ateg [-ion, f.], pentan [-au, m.]
abysmal - (adj.) affwysol
abyss - (n.) agendor (gagendor) [mf.], annwn (annwfn) [m.], mo+r-gerwyn [f.], y dyfnder
academic - (adj.) academig (academaidd), athrofaol
academical - (adj.) athrofaol
academy - (n.) academi [m.], athrofa [-+u, athrofeydd, f.], ysgol [-ion, f.]
accede - (v.) cydsynio [cydsyni-], cytuno [cytun-]
accede to - (v.) cydsynio a+, cytuno a+
accelerate - (v.) chwimio [chwimi-], cyflymu [cyflym-]
accelerator - (n.) chwimiadur [-on, m.], ysbardun [-au, mf.]
accent - (n.) acen [-ion, -nau, f.], acennod [-au, f.]
{ Acen is the kind of accent that lets people know where you
are from. }
{ Acennod is the kind of accent that appears above a
letter. }
accent mark - (n.) acennod [-au, f.]
foreign accent - (n.) llediaith [fm.]
secondary accent - (n.) adacen [-ion, f.]
accent - (v.) acennu [acenn- &1, acen- &2+]
accented - (adj.) acennog
accentuate - (v.) acennu [acenn- &1, acen- &2+], pwysleisio [pwysleisi-]
accentuation - (n.) aceniad [-au, m.], acenyddiaeth [f.]
accept - (v.) cymryd (cymeryd) [cymer-; 3.s. & 2.s.imp. cymer], derbyn [derbyni-; 3.s. & 2.s.imp. derbyn], derbyn yn gymeradwy, hwde (hwre) [def.; 2.s.imp. hwde, hwre; 2.p.imp. hwdiwch, hwriwch]
acceptable - (adj.) cymeradwy, derbyniol
acceptor - (n.) derbyniwr [derbynwyr, m.], derbynnydd [derbynyddion, m.]
access - (n.) acses [mf.], dyfodfa [dyfodfeydd, f.], dyfodiad [-au, m.], mynediad [-au, m.]
{ Acses is the kind of access related to a fever. }
accessible - (adj.) hawdd nesu at, hygyrch
{ The "at" needs to reflect the gender and number of the thing modified;
i.e., either "ato", "ati", or "atyn". }
accession - (n.) esgyniad [-au, m.]
accessory (accessary) - (adj.) affeithiol, atodol, cyfranogol, cynorthwyol
accessory (accessary) - (n.) affeithiwr [affeithwyr, m.], cefnogydd [-ion, m.], cynorthwywr [cynorthwywyr, m.]
accidence - (n.) ffurfiant [ffurfiannau, m.]
accident - (n.) damwain [damweiniau, f.]
accidental - (adj.) damweiniol
acclaim - (v.) bloeddio cymeradwyaeth
acclamation - (n.) bloddest [-au, f.], cymeradwyaeth [-au, f.]
acclivity - (n.) rhiw [-iau, f.]
accommodate - (v.) cymhwyso [cymhwys-], lletya [llety-]
{ Lletya is to accommodate as in to put up for the
night. }
accommodation - (n.) lle [-oedd, -fydd, m.], llety [-au, m.]
accompaniment, musical - (n.) cyfeiliant [cyfeiliannau, m.]
accompanist - (n.) cyfeilydd [-ion, m.]
accompany - (v.) cyfeilio [cyfeili-], hebrwng [hebryng-]
{ Cyfeilio is to accompany in a musical sense. }
{ Hebrwng it accompany in the sense of go with someone. }
accomplice - (n.) cynorthwywr mewn trosedd
accomplish - (v.) cwblhau [cwbl- &hau], cyflawni [cyflawn-]
accord - (n.) cydfod [-au, m.]
accord with - (v.) cydweddu a+, cytuno a+
according to - (prep.) yn o+l
of one accord - (adj.) cytu+n
own accord - (n.) gwirfodd [m.]
accord - (v.) cydweddu [cydwedd-], cytuno [cytun-]
accordance with, in - (prep.) yn unol a+
accordingly - (adv.) felly, gan hynny
accordion - (n.) acordion [-au, acordiynau, m.]
accost - (v.) cyfarch [cyfarch-]
account - (n.) adroddiad [-au, m.], cyfrif [-on, -au, m.], hanes [-ion, m.]
{ Adroddiad is the kind of account you give when you tell
about some past experience. }
{ Cyfrif is the kind of account you keep money in. }
{ Hanes is the kind of account you give when you tell
about some past experience. }
audit accounts - (v.) archwilio cyfrifon
account - (v.) adlo [adl-], cyfrif [cyfrif-]
accountability - (n.) atebolrwydd [m.]
accountable - (adj.) atebol, cyfrifol
accountant - (n.) cyfrifydd [-ion, m.]
accounting - (n.) cyfrifyddiaeth [f.]
accoutre - (v.) arfogi [arfog-], taclu [tacl-]
accredit - (v.) awdurdodi [awdurdod-], coelio [coeli-], credu [cred-; 3.s. & 2.s.imp. cred]
{ Awdurdodi is accredit in the sense of giving
official standing to something. }
{ Coelio is accredit as in "believe". }
{ Credu is accredit as in "believe". }
accrue - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], deillio [deilli-], digwydd [digwydd-; 3.s. & 2.s.imp. digwydd]
accumulate - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], cronni [cronn- &1, cron- &2+], pentyrru [pentyrr- &1, pentyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. pentwr]
accumulator - (n.) cronadur [-on, m.]
accuracy - (n.) cywirdeb [m.]
accurate - (adj.) cywir [cywir- &adj]
accursed - (adj.) melltigedig (melltigaid), ysgymun
accusation - (n.) achwyniad [-au, m.], cyhuddiad [-au, m.]
false accusation - (n.) camgyhuddiad [-au, m.]
accusative - (adj.) cyhuddol, gwrthrychol
{ Cyhuddol is accusative in the sense of bring accusations. }
{ Gwrthrychol is accusative in the grammatical sense. }
accuse - (v.) cyhuddo [cyhudd-]
accuse falsely - (v.) camgyhuddo [camgyhudd-]
accuser - (n.) cyhuddwr [cyhuddwyr, m.]
accustom - (n.) ymarfer [-ion, f.]
accustom - (v.) arfer [arfer-; 3.s. & 2.s.imp. arfer]
accustomed - (adj.) cynefin, cynefinol
become accustomed - (v.) cynefino [cynefin-]
ace - (n.) as [f.]
ache - (n.) cur [-iau, m.], gwy+n [gwyniau, m.], poen [-au, mf.]
ache - (v.) cnoi [cno- &i; 3.s. cny*; 2.s.imp. cno], gwynegu [gwyneg-], gwynio [gwyni-], poeni [poen-]
achieve - (v.) cwblhau [cwbl- &hau], cyflawni [cyflawn-], gorffen [gorffenn- &1, gorffen- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gorffen]
achievement - (n.) camp [-au, f.], cyflawniad [-au, m.]
acid - (adj.) siarp, sur [pl. -ion]
grow acid - (v.) egru [egr-]
acid - (n.) asid [m.], sur [m.], suryn [m.]
acidic - (adj.) asidig
acknowledge - (v.) addef [addef-], cydnabod [cydna- &bod], cyfaddef [cyfaddef-; 3.s. & 2.s.imp. cyfaddef]
acknowledgment - (n.) cydnabyddiaeth [-au, f.]
acorn - (n.) mesen [mes, f.]
gather acorns - (v.) mesa [mes-]
acoustics - (n.) clybodeg [f.]
acquaint - (v.) hysbysu [hysbys-]
acquaintance - (n.) adnabyddiaeth [-au, f.], cydnabod [m.], cydnabyddiaeth [-au, f.]
acquainted - (adj.) cydnabyddus, cynefin
acquiesce - (v.) cydsynio [cydsyni-]
acquiesce to - (v.) cydsynio a+, dygymod [dygymod-]
acquire - (v.) cael (caffael) [irreg.], ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill], magu [mag-; 3.s. & 2.s.imp. mag; 3.s.pres. subj. maco]
acquisition - (n.) caffaeliad [-au, caffaeliaid, m.]
acquit - (v.) rhyddhau [rhydd- &hau]
acre - (n.) acer (acr) [-i, f.], cyfair [cyfeiriau, cyfeiri, m.], erw [-au, f.]
acrid - (adj.) chwerw [chwerw- &adj], llymsur
acrimonious - (adj.) cecrus, chwerw [chwerw- &adj], sarrug
acrimony - (n.) chwerwder (chwerwdod; chwerwedd) [m.]
across - (adv.) ar groes, trosodd
across - (prep.) ar draws
act - (n.) act [-au, f.], deddf [-au, f.], gweithred [-oedd, f.]
{ Deddf is the kind of act passed by a legislative body. }
act of opening - (n.) agoriad [-au, m.]
act - (v.) actio [acti-], gweithredu [gweithred-], ymddwyn [ymddyg-]
action - (n.) cyngaws [cynghawsau, -ion, m.], gweithred [-oedd, f.], gweithrediad [-au, m.]
actions - (n.pl.) ymddygiad [-au, m.]
active - (adj.) bywiog, esgud, gweithredol, heini, sionc
activity - (n.) gweithgaredd [-au, m.], gweithgarwch [m.]
actor - (n.) actiwr [actwyr, m.], actor [-ion, m.], chwaraeydd [-ion, m.]
actress - (n.) actores [-au, f.]
actual - (adj.) gweithredol, gwir, gwirioneddol
actuary - (n.) cyfrifydd [-ion, m.], ystadegydd [-ion, m.]
actuate - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], cymell [cymhell- &1, cymell- &2+; 3.s. & 2.s.imp. cymell], ysgogi (ysgog) [ysgog-; 3.s. ysgyg*]
actuator - (n.) cychwynnwr [cychwynwyr, m.]
acumen - (n.) craffter [m.], treiddgarwch [m.]
acute - (adj.) awchlym, craff, llym [f. llem; pl. -ion; llym- &adj], tost
{ Craff is acute in the sense of having keen senses. }
{ Tost is acute as applied to an illness. }
adage - (n.) dihareb [diar.hebion, f.], dywediad [-au, m.]
Adam - (prop.n.) Adda
adamant - (n.) adamant [m.], diemwnt [m.]
adamantine - (adj.) adamantaidd
adapt - (v.) addasu [addas-], cyfaddasu [cyfaddas-]
adaptation - (n.) cyfaddasiad [-au, m.]
adaxial - (adj.) adechelin
add - (v.) adio [adi-], atodi [atod-], ychwanegu [ychwaneg-]
addendum - (n.) atodiad [-au, m.]
adder - (n.) gwiber [-od, f.], neidr [nadroedd, nadredd, f.]
addict - (v.) ymroddi (ymroi) [ymrodd-]
addicted - (adj.) chwannog
addition - (n.) adio [m.], atodiad [-au, m.], ychwanegiad [-au, m.]
additional - (adj.) atodol, ychwanegol
addle - (adj.) gwag [pl. gweigion]
addled - (adj.) clonc, clwc, gorllyd
address - (n.) anerchiad [-au, m.], annerch [anerchion, anerchiadau, m.], araith [areithiau, f.], cyfeiriad [-au, m.]
{ Annerch is address in the sense of a greeting. }
{ Araith is the kind of address you make in front of an
audience. }
{ Cyfeiriad is the kind of address you live at. }
address - (v.) annerch [anerch-; 3.s. annerch], cyfarch [cyfarch-], cyfeirio [cyfeiri-]
{ Annerch is address in the sense of "address someone
on the street". }
adduce - (v.) dwyn ymlaen, nodi [nod-]
adept - (n.) campwr [campwyr, m.], un cyfarwydd
adequate - (adj.) cyfallwy, digonol
adhere - (v.) glynu [glyn-; 3.s. & 2.s.imp. gly+n], ymlynu [ymlyn-]
adhere to - (v.) glynu wrth
adherent - (n.) ymlynwr [ymlynwyr, m.]
adhesion - (n.) glyniad [m.], ymlyniad [m.]
adhesive - (adj.) glynol, ymlynol
adieu - (n.) ffarwel (ffarwe/l; ffa/rwel) [mf.]
adjacent - (adj.) cyfagos
adjacent - (adv.) gerllaw
adjectival - (adj.) ansoddeiriol
adjective - (n.) ansoddair [ansoddeiriau, m.]
adjoin - (v.) cydio [cydi-], cyffwrdd [cyffyrdd-; 3.s. & 2.s.imp. cyffwrdd]
{ You "cyffwrdd a+" something. }
adjourn - (v.) gohirio [gohiri-], oedi [oed-]
adjudge - (v.) barnu [barn-; 3.s. barn, beirn*; 2.s.imp. barn], dyfarnu [dyfarn-]
adjudicate - (v.) barnu [barn-; 3.s. barn, beirn*; 2.s.imp. barn], beirniadu [beirniad-]
adjudication - (n.) beirniadaeth [-au, f.]
adjudicator - (n.) beirniad [beirniaid, m.]
adjunct - (n.) atodiad [-au, m.], ychwanegiad [-au, m.]
adjure - (v.) tynghedu [tynghed-], tyngu [tyng- &1, tyngh- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twng]
adjust - (v.) addasu [addas-], cymhwyso [cymhwys-], unioni [union-]
adjustment - (n.) ymaddasiad [-au, m.]
administer - (v.) gweinyddu [gweinydd-]
administrate - (v.) adweinyddu [adweinydd-]
administration - (n.) gweinyddiaeth [-au, f.]
administrative - (adj.) adweinyddol, gweinyddol
admirable - (adj.) campus, rhagorol
admiral - (n.) llyngesydd [-ion, m.]
admiralty - (n.) morlys [m.]
admiration - (n.) edmygedd [m.]
admire - (v.) edmygu [edmyg-]
admirer - (n.) edmygwr [edmygwyr, m.], edmygydd [-ion, m.]
admission - (n.) addefiad [-au, m.], cyfaddefiad [-au, m.], derbyniad [-au, m.], mynediad [-au, m.]
{ Addefiad is the kind of admission that announces
guilt. }
{ Cyfaddefiad is the kind of admission that announces
guilt. }
{ Derbyniad is the kind of admission you gain to a
location. }
{ Mynediad is the kind of admission that you gain to a
location. }
admit - (v.) addef [addef-], cyfaddef [cyfaddef-; 3.s. & 2.s.imp. cyfaddef], derbyn [derbyni-; 3.s. & 2.s.imp. derbyn]
{ Addef is admit in the sense of confessing something. }
{ Cyfaddef is admit in the sense of confessing something. }
{ Derbyn is to admit in the sense of let in. }
admittance - (n.) derbyniad [-au, m.], trwydded [-au, f.]
admitted - (adj.) addefedig
admixture - (n.) cymysgedd [mf.], cymysgiad [m.]
admonish - (v.) ceryddu [cerydd-], rhybuddio [rhybuddi-]
admonition - (n.) anogaeth [-au, f.], cerydd [-on, m.], rhybudd [-ion, m.]
ado - (n.) ffwdan [f.], heldrin [-oedd, f.], helynt [-ion, f.]
adolescence - (n.) adolesens [m.], llencyndod [m.]
adolescent - (n.) adolesent [m.], llances [-i, -au, f.], llencyn [m.]
adopt - (v.) mabwysiadu [mabwysiad-]
adopted - (adj.) mabwysiadol
adoption - (n.) mabwysiad [m.]
adoptive - (adj.) mabwysiadol
adore - (v.) addoli [addol-]
adorn - (v.) addurno [addurn-], harddu [hardd-], teca/u [tec- &a/u]
adornment - (n.) addurn [-au, m.], addurniad [-au, m.]
adroit - (adj.) deheuig, hyfedr, medrus
adulation - (n.) gweniaith [f.], truth [m.]
adult - (adj.) mewn oed
adult - (n.) oedolyn [oedolion, m.]
adulterate - (v.) llygru [llygr-]
{ (perish} Llygru is perish when something rots. }
adulteration - (n.) llygriad [-au, m.]
adulterator - (n.) llygrwr [llygrwyr, m.]
adulterer - (n.) godinebwr [godinebwyr, m.]
adulteress - (n.) godinebwraig [godinebwragedd, f.]
adulterous - (adj.) godinebus
adultery - (n.) godineb [m.]
commit adultery - (v.) godinebu [godineb-]
advance - (n.) benthyg [m.], echwyn [-ion, m.]
advanced in years - (adj.) mewn gwth o oedran
advance - (v.) dyrchafu [dyrchaf-; 3.s. dyrchaif*; 2.s.imp. dyrchaf], rhoi benthyg, symud ymlaen
{ Dyrchafu is advance in the sense of what you do on the
corporate ladder. }
{ Rhoi benthyg is advance when you give money ahead of
time. }
{ Symud ymlaen is advance in the sense of move forward. }
advancement - (n.) budd [-ion, m.], dyrchafiad [-au, m.], lles [m.]
{ Budd is advancement in the sense of betterment. }
{ Dyrchafiad is advancement in the sense of promotion. }
{ Lles is advancement in the sense of betterment. }
advantage - (n.) achlysur [-on, m.], lles [m.], llesa+d [m.], llesiant [m.], mantais [manteision, f.]
take advantage - (v.) manteisio [manteisi-]
advantage - (v.) llesa/u [lles- &a/u]
advantageous - (adj.) llesol, manteisiol
Advent - (n.) yr Adfent [m.]
advent - (n.) dyfodiad [-au, m.]
adventitious - (adj.) damweiniol
adventure - (n.) antur [-iau, f.], anturiaeth [-au, f.]
adventure - (v.) anturio [anturi-]
adventurerer - (n.) anturiaethwr [anturiaethwyr, m.]
adventures - (n.) hap ac anap
adventurous - (adj.) anturiaethus, anturus
adverb - (n.) adferf [-au, f.], rhagferf [-au, f.]
adverbial - (adj.) adferfol
adversary - (n.) gelyn [-ion, m.], gwrthwynebwr (gwrthwynebydd) [gwrthwynebwyr, m.]
adverse - (adj.) adfydus, croes, gelynol, gwrthwynebus
adversity - (n.) adfyd [m.], ba+r [m.], cyni [-on, m.], drygfyd [m.]
advertise - (v.) hysbysebu [hysbyseb-], hysbysu [hysbys-]
advertisement - (n.) hysbyseb [-ion, f.], hysbysiad [-au, m.]
advertiser - (n.) hysbysebwr [hysbysebwyr, m.]
advice - (n.) cwnsel [-au, -oedd, -i, m.], cyfarwyddyd [cyfarwyddiadau, m.], cyngor [cynghorion, m.]
advisable - (adj.) buddiol, doeth [pl. -ion]
advise - (v.) annog [anog-; 3.s. annog, ennyg*; 2.s.imp. annog], cynghori [cynghor-], hysbysu [hysbys-]
advocate - (n.) bargyfreithiwr [bargyfreithwyr, m.], dadleuwr [dadleuwyr, m.], dadleuydd [-ion, m.], eiriolwr [eiriolwyr, m.]
advocate - (v.) cefnogi [cefnog-], dadlau [dadleu-], eiriol [eiriol-], pleidio [pleidi-]
adze - (n.) neddau (neddyf) [neddyfau, f.]
aerate - (v.) awyro (awyru) [awyr-]
aerial - (adj.) awyrol, wybrol
aerodrome - (n.) awyrdrom [-au, f.]
aeronautical - (adj.) aeronotig
aeronautics - (n.) aeronoteg [m.]
aesthetic - (adj.) esthetig
aesthetics - (n.) estheteg [mf.]
afar - (adj.) hirbell
from afar - (adv.) o hirbell
afar - (adv.) pell, ymhell
affable - (adj.) caruaidd, cle+n [cleni- &adj], hynaws
affair - (n.) achos [-ion, m.], helynt [-ion, f.], mater [-ion, m.]
affect - (v.) cymryd arno, effeithio [effeithi-], ffugio [ffugi-], menu [men-]
{ Cymryd arno is affect in the sense of pretending. }
{ Effeithio is affect in the sense of having an effect on. }
{ Ffugio is affect in the sense of pretending. }
{ The "arno" in "cymryd arno" is conjugated to reflect the person doing
the pretending, as in "Rydw i'n cymryd arnaf" = "I am pretending". }
affectation - (n.) cymhendod [m.], ffug [-ion, m.], maldod [m.], mursendod [m.], rhodres [m.]
affected - (adj.) gorddethol, mindlws, mursennaidd, rhodresgar
affectedly poetic - (adj.) barddoni%aidd, barddonllyd
affection - (n.) affeithiad [-au, m.], cariad [-au, m.], meddylfryd [m.], serch [-iadau, m.]
{ Affeithiad is the kind of "affection" that occurs in grammar, either
of vowels or consonants. }
affectionate - (adj.) anwesog, caruaidd, hoffus, serchog, serchus
affectionateness - (n.) serchowgrwydd [m.]
affective - (adj.) affeithiol
affective disorder - (n.) anhwylder affeithiol
affiliate - (v.) mabwysiadu [mabwysiad-], tadogi [tadog-], uno [un-]
affinity - (n.) cyfathrach [-iadau, f.], tebygrwydd [m.], tras [f.]
affirm - (v.) gwirio [gwiri-], haeru [haer-], sicr.hau [sicr.- &hau], taeru [taer-]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
affirmative - (adj.) cadarnhaol
affix - (n.) olddodiad [olddodiaid, m.]
affix - (v.) atodi [atod-], gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], sicr.hau [sicr.- &hau]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
afflict - (v.) cystuddio [cystuddi-], gofidio [gofidi-], trallodi [trallod-]
afflicted - (adj.) cystuddiedig, cystuddiol
afflicter - (n.) cystuddiwr [cystuddwyr, m.], trallodwr [trallodwyr, m.]
affliction - (n.) adfyd [m.], cawdd [coddion, m.], cymwy [-au, m.], cystudd [-iau, m.]
affluence - (n.) cyfoethogrwydd [m.]
affluent - (adj.) cefnog, cyfoethog [cyfoethoc- &adj], goludog
afford - (v.) fforddio [fforddi-], rhoi (rhoddi) [rhodd-, rho- &i; 1.s. rhof; 3.s. rhydd, rhy, dyry; 2.s. imp. rho, dyro; 3.s.pres. subj. rhotho]
{ The literary form of "rhoi" is "rhoddi". }
affordability - (n.) fforddiadwyedd [m.?]
afforestation - (n.) coedwigaeth [f.]
affray - (n.) ffrwgwd [ffrygydau, m.], ymryson [-au, m.], ysgarmes [-oedd, -au, f.]
Affrica - (prop.n.) Yr Affrig
affright - (v.) brawychu [brawych-], dychrynu [dychryn-]
affront - (n.) sar.had [-au, m.]
affront - (v.) sar.hau [sar.- &hau], tramgwyddo [tramgwydd-]
afield, far - (adv.) ymhell
aflame - (adv.) ar da+n
afloat - (adj.) yn nofio
afloat - (adv.) ar daen, ar led
afoot - (adv.) ar droed
afraid - (adj.) ag ofn arno, ofnus
{ The "arno" in "ag ofn arno" is conjugated to reflect the person
who is afraid, as in "Rydw i ag ofn arnaf" = "I am afraid". }
afresh - (adv.) eilwaith, o'r newydd
Africa - (prop.n.) yr Affrig
after - (adv.) gwedi, wedyn
neither before nor after - (adv.) na chynt na chwedyn
strive after - (v.) ymgyrraedd [ymgyr.haedd-]
after - (prep.) ar o+l, gwedi, wedi, yn o+l
{ Yn o+l is "after" as in according to; e.g., "This
information is after a manuscript by Floyd." }
afterbirth - (n.) adeni [-eiau, m.]
afterbirth of a cow - (n.) brych [m.]
aftergrass - (n.) adladd (adlodd) [m.]
aftermath - (n.) adladd (adlodd) [m.]
afternoon - (adj.) prynhawnol
afternoon - (n.) prynhawn (pnawn; prydnawn) [-au, m.]
{ The word "prynhawn" is pronounced "pnawn" in conversation. }
aftertaste - (n.) adflas [-au, m.]
afterwards - (adv.) gwedi, wedi, wedi hynny, wedyn
again - (adv.) ail, eilchwyl, eilwaith, eto, mwy, trachefn
answer again - (v.) adateb [adateb-]
bear again - (v.) aileni [ailen-]
grow again - (v.) atyfu (ad-dyfu) [atyf-, ad-dyf-]
raise again - (v.) atgyfodi [atgyfod-]
rise again - (v.) atgyfodi [atgyfod-]
see again - (v.) adweled [adwel-]
again - (pfx.) ail- (eil-)
{ "Ail (eil-)" causes a soft mutation to the affixed stem. }
against - (prep.) erbyn, rhag [rhag- &prep2], yn erbyn
over against - (prep.) gyferbyn
strike against - (v.) bwrw yn erbyn
age - (n.) oed [-au, m.], oedran [-nau, m.], oes [-oedd, -au, f.]
{ Oed is age ("faint yw oed y bachgen?" = "how old is the
boy?"). but also a period of time, e.g., "cadw oed" = "spend time
with", "keep an appointment", "have a date" ("date" in American
English). }
full age - (n.) oedran [-nau, m.]
old age - (n.) henaint [m.]
the Bronze Age - (n.) yr Oes Efydd
the Iron Age - (n.) yr Oes Haearn
year of age - (n.) blwydd [-i, f.]
age - (v.) heneiddio [heneiddi-]
aged - (adj.) hen [hen- &adj, hyn- &adj; comp. hy+n], oedrannus
age-long - (adj.) oesol
agency - (n.) cyfrwng [cyfryngau, m.], goruchwyliaeth [-au, f.]
agent - (n.) goruchwyliwr [goruchwylwyr, m.], gweithredydd [-au, m.]
{ Goruchwyliwr is the kind of agent who acts on your behalf. }
{ Gweithredydd is the kind of agent who does something. }
aggrandize (aggrandise) - (v.) mawr.hau [mawr.- &hau], mwyhau [mwy- &hau]
aggravate - (v.) gwneud yn waeth
{ Gwneud yn waeth is aggravate in its correct sense of making worse.
It has nothing to do with the American bastardization of the word
that gives it the sense of "vex". }
aggregate - (n.) crynswth [m.], cyfanswm [cyfansymiau, m.]
aggression - (n.) gormes [m.], ymosodiad [-au, m.]
aggressive - (adj.) gormesol, ymosodol, ymwthiol
aggrieve - (v.) blino [blin-], tramgwyddo [tramgwydd-]
aghast - (adj.) brawychedig, syn
agile - (adj.) chwim, gwisgi, heini, sionc
agility - (n.) sioncrwydd [m.]
agitate - (v.) aflonyddu [aflonydd-], corddi [cordd-], cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], cynhyrfu [cynhyrf-], cythryblu [cythrybl-]
agitated - (adj.) cynhyrfus, cythryblus
agitation - (n.) ceginwrych [m.], cynhyrfiad [cynyrfiadau, m.], cynnwrf [m.]
agitator - (n.) cynhyrfwr [cynhyrfwyr, m.], cythryblwr [cythryblwyr, m.]
agnostic - (n.) agnostig [m.], anffyddiwr [anffyddwyr, m.]
agnosticism - (n.) anffyddiaeth [f.]
ago - (adv.) yn o+l
a little while ago - (adv.) gynnau (gynna)
long ago - (adv.) er ys talwm (ers talwm)
agonized - (adj.) ingol
agonizing - (adj.) ingol
agony - (n.) artaith [arteithiau, f.], ing [-oedd, m.], poen [-au, mf.]
agrarian - (adj.) gwledig, tirol
agree - (v.) amodi [amod-], cyd-fynd (cyd-fyned) [cyd-- &mynd], cyd-weld (cydweled) [cyd-wel-, cydwel-], cydgordio [cydgordi-], cydweddu [cydwedd-], cyfateb [cyfateb-; 3.s. cyfetyb, cyfateb; 2.s.imp. cyfateb], cytuno [cytun-]
agree with - (v.) cydweddu a+, cytuno a+, dygymod [dygymod-]
not agreeing - (adj.) anghytu+n
agreeable - (adj.) cle+n [cleni- &adj], clyfar, cynhesol, dymunol, hyfryd [hyfryt- &adj]
agreed - (adj.) cytu+n
agreement - (n.) cydfod [-au, m.], cytundeb [-au, m.]
in agreement - (adj.) amodig
in agreement with - (prep.) yn unol a+
agricultural - (adj.) amaethyddol
agricultural management - (n.) hwsmonaeth [f.]
agriculture - (n.) amaeth [m.], amaethyddiaeth [f.], hwsmonaeth [f.]
agronomy - (n.) agronomeg [-au, f.]
aground - (adv.) ar dir, ar lawr, i dir
ague - (n.) acses [mf.], cryd [-iau, m.], deirton [f.]
{ Deirton is specifically tertian ague. }
Ahasuerus - (prop.n.) Ahasferus
ahead - (adv.) ymlaen
{ "Ymlaen" is pronounced on the last syllable, contrary to the usual rule. }
straight ahead - (adv.) syth ymlaen
ahead - (prep.) o flaen
aid - (n.) cymorth [m.], cynhorthwy [cynorthwyon, m.], help [m.], porth [m.]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Help" is a borrowing from English. It is commonly used. }
aid - (v.) cyfnerthu [cyfnerth-], cymorth [cymorth-], cynorthwyo [cynorthwy-], helpu (helpio) [help-, helpi-]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Helpu (helpio)" is a borrowing from English. It is commonly used. }
ail - (v.) blino [blin-], clafychu [clafych-], poeni [poen-]
ailment - (n.) afiechyd [-on, m.], anhwylder (anhwyldeb) [-au, m.], dolur [-iau, m.]
aim - (n.) amcan [-ion, m.], aneliad [-au, m.], diben [-ion, m.], nod [-au, -ion, mf.]
aim at - (v.) ymgeisio [ymgeisi-]
aim - (v.) amcanu [amcan-], anelu [anel-]
aiming - (adj.) anelog
air - (n.) aer [m.], alaw [-on, f.], awyr [f.], awyrgylch [-au, -oedd, mf.], cainc [cangau, ceinciau, f.], osgo [m.]
{ Aer is the kind of air you breathe. }
{ Alaw is the kind of air you sing. }
{ Awyr is the kind of air you breathe. }
{ Awyrgylch is air that refers to the entire atmosphere. }
{ Cainc is the kind of air you sing. }
{ Osgo is the kind of air you put on to impress someone. }
air - (v.) awyro (awyru) [awyr-]
airfield - (n.) awyrenfa [awyrenfeydd, f.]
airman - (n.) awyrennwr [awyrennwyr, m.]
airplane (aeroplane) - (n.) awyren [-nau, -ni, f.]
airport - (n.) awyrborth [m.]
airship - (n.) awyrlong [-au, f.]
airway - (n.) llwybr anadlu
airy - (adj.) awyrol
aisle - (n.) ael [-iau, f.], eil [-ion, f.], llwybr [-au, m.], ystlys eglwys
ajar - (adj.) cilagored
akin - (adj.) perthynasol, perthynol
alack - (interj.) och fi
alacrity - (n.) bywiogrwydd [m.], parodrwydd [m.]
alarm - (n.) braw [-iau, m.], dychryn [-iadau, m.], larwm [m.], rhybudd [-ion, m.]
alarm - (v.) dychrynu [dychryn-]
alas - (interj.) och
alas! - (interj.) ow
albeit - (conj.) er, er hynny, eto
album - (n.) albwm [m.]
albumin - (n.) gwyn wy
alchemy - (n.) alcemeg [f.]
alcohol - (n.) alcohol [f.]
alcove - (n.) alcof [m.], cilfach wely, deildy [deildai, m.], hafdy [hafdai, m.]
alder grove - (n.) gwern [-i, -ydd, f.]
alder tree - (n.) gwernen [gwern, f.]
alderman - (n.) henadur [-iaid, m.]
ale - (n.) cwrw [cyrfau, m.], tablen [f.]
ale-house - (n.) dioty [diotai, m.]
alert - (adj.) effro, esgud, gwyliadwrus, hoyw (hoew) [pl. -on; hoyw- &adj]
algae - (n.) alga [-+u, m.]
algal bloom - (n.) ymchwydd alga+u
algebra - (n.) algebra [m.]
alien - (adj.) alltud, anghyfiaith, dieithr, estron (estronol; estronaidd), estronaidd, estronol
alien woman - (n.) estrones [f.]
alien - (n.) alltud [-iaid, -ion, m.], estron [-iaid, m.]
alienate - (v.) dieithrio [dieithri-]
alight - (v.) disgyn [disgynn- &1, disgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. disgyn]
align - (v.) cyfunioni [cyfunion-]
alike - (adj.) yr un fath
alike - (adv.) yn gyffelyb
aliment - (n.) maeth [-ion, m.], ymborth [m.]
alive - (adj.) byw
half alive - (adj.) adfyw
alkali - (n.) alcali [m.]
alkaline - (adj.) alcali%aidd
all - (adj.) cwbl, cyfan [pl. cyfain], holl [pl. hyllion], hollol, i gyd, pob
above all - (adv.) yn anad, yn anad dim
all along - (adv.) o'r cychwyn
all over - (adv.) ar hyd a lled
all right - (adj.) iawn
all right - (adv.) o'r gorau
all sides - (n.) poptu [m.]
at all - (adv.) o gwbl, oll
all - (adv.) oll
all - (n.) cwbl [m.]
all - (pron.) pawb
allay - (v.) lleddfu [lleddf-], lliniaru [lliniar-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
allegation - (n.) honiad [-au, m.]
allege - (v.) haeru [haer-], honni [honn- &1, hon- &2+]
alleged - (adj.) honedig
allegiance - (n.) gwrogaeth (gwarogaeth) [f.], teyrn.garwch [m.]
allegorical - (adj.) damhegol
allegory - (n.) alegori [m.], aralleg [-au, fm.]
alleviate - (v.) esmwytho (esmwytha/u) [esmwyth-, esmwyth- &a/u], lleddfu [lleddf-], lliniaru [lliniar-], ysgafnhau (ysgafnu) [ysgafn- &hau, ysgafn-]
alley - (n.) ale [m.], llwybr [-au, m.]
alliance - (n.) cyfathrach [-iadau, f.], cynghrair [cynghreiriau, mf.]
allied - (adj.) cytras
alliteration - (n.) cyflythreniad [-au, m.], cyseinedd [m.]
Welsh metrical alliteration - (n.) cynghanedd [cynganeddion, f.]
alliterative poem, Welsh - (n.) cywydd [-au, m.]
alliterative stanza, Welsh - (n.) englyn [-ion, m.]
allocate - (v.) cyfleu [cyfle-], dosbarthu [dosbarth-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan]
allot - (v.) gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], penodi [penod-]
allotment - (n.) cyfran [-nau, f.], rhandir [-oedd, m.]
allow - (v.) caniata/u [caniat- &a/u], gadael (gadu) [gadaw-; 3.s. gedy, gad; 2.s.imp. gad; 3.s.pres.subj. gato], goddef [goddef-; 3.s. & 2.s.imp. goddef]
{ You "gadael i" a person. }
allowance - (n.) dogn [-au, m.], goddefiad [-au, m.], lw+ans (lwfans) [m.]
alloy - (n.) aloi [aloeon, m.]
allude - (v.) cyfeirio [cyfeiri-], so+n [soni-; 2.s.pres.ind. sonni; 2.s.imp.ind. sonnit]
allude to - (v.) so+n am
allure - (v.) denu [den-], hudo [hud-], llithio [llithi-]
allurement - (n.) hudoliaeth [-au, f.]
allurements - (n.pl.) deniadau
allurer - (n.) hudwr [hudwyr, m.]
alluring - (adj.) hudolus
allusion - (n.) crybwylliad [-au, m.], cyfeiriad [-au, m.]
allusion to - (n.) cyfeiriad at
alluvium - (n.) dolbridd [m.], llifbridd [m.]
all-wise - (adj.) hollddoeth
ally - (n.) cynghreiriad [cynghreiriaid, m.], cynghreiriwr [cynghreirwyr, m.]
ally - (v.) cynghreirio [cynghreiri-]
almanac - (n.) amseroni [-%au, m.]
almighty - (adj.) hollalluog, hollgyfoethog
almond - (n.) almon [f.]
almoner - (n.) elusennwr [elusennwyr, m.]
almost - (adv.) agos, braidd, bron, haeach, ymron
{ Braidd with a negative sense can mean "almost": "braidd
na ddywedwn" -- "I would almost say (that...)" = "I would almost be
prepared to say that..." }
{ Bron comes to mean "almost" in a negative context:
"bron na ddywedais" -- "I almost said (that...)" = "I only just
avoided saying." }
alms - (n.) cardod [-au, f.], elusen [-nau, f.]
almshouse - (n.) elusendy [elusendai, m.]
aloe - (n.) aloes [m.?]
aloft - (adv.) fry, i fyny, yn uchel
alone - (adj.) unig
{ "Unig" means "only" when used before the noun and "lonely" when
used afterwards. For example, "yr unig fab" is "the only son",
but "yr mab unig" is "the lonely son". }
alone - (adv.) ar ei ben ei hun
along - (adv.) ar hyd, ymlaen
{ "Ymlaen" is pronounced on the last syllable, contrary to the usual rule. }
all along - (adv.) o'r cychwyn
alongside - (prep.) wrth ochr
aloof - (adj.) pell [pell- &adj], yn cadw draw
aloud - (adv.) yn groch, yn uchel
alphabet - (n.) abie/c [m.], egwyddor [-ion, f.], gwyddor [-ion, -au, f.]
Alps - (prop.n.) Yr Alpau
already - (adv.) eisoes, yn barod
also - (adv.) hefyd
he also - (pron.) yntau
I also - (pron.) innau (finnau; minnau)
me also - (pron.) innau (finnau; minnau)
she also - (pron.) hithau
they also - (pron.) hwythau, nhwthau (hwythau)
thou also - (pron.) tithau
we also - (pron.) ninnau
you also - (pron.) chithau (chwithau), chwithau, tithau
{ Chithau (chwithau) is the plural or formal word for "you also". }
{ Tithau is the familiar form. }
altar - (n.) allor [-au, f.]
alter - (v.) altro [altr-], newid [newidi-; 2.s.imp. newid]
alteration - (n.) cyfnewidiad [-au, m.], newid [m.]
altercation - (n.) ffrae [-on, -au, f.], ymryson [-au, m.]
alternate - (adj.) bob yn ail
alternate - (v.) digwydd pob yn ail, eilio [eili-]
although - (conj.) er, serch
altitude - (n.) uchder [m.]
altogether - (adj.) i gyd
altogether - (adv.) llwyr, oll, yn gyfan gwbl
altruism - (n.) allgaredd [-au, m.], allgarwch [m.]
always - (adv.) beunydd, bob amser, trwy'r amser, yn wastad
{ "Trwy'r amser" is used mainly in N. Wales. }
amalgamate - (v.) cyfuno [cyfun-], cymysgu [cymysg-], uno [un-]
amass - (v.) casglu [casgl-; 3.s. & 2.s.imp. casgl], cronni [cronn- &1, cron- &2+], pentyrru [pentyrr- &1, pentyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. pentwr], tyrru [tyrr- &1, tyr- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twr]
amateur - (adj.) amaturaidd
amateur - (n.) amatur [-iaid, m.]
amatory - (adj.) carwriaethol
amaze - (v.) aruthro [aruthr-], rhyfeddu [rhyfedd-], synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
{ You "rhyfeddu at" something. }
amazed - (adj.) syn
be amazed - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
amazement - (n.) aruthredd [-au, m.], syndod [m.]
ambassador - (n.) llysgenhadwr [llysgenhadwyr, m.], llysgennad [llysgenhadon, m.]
ambassadorial - (adj.) llysgenhadol
amber - (n.) gwefr [f.]
ambidextrous - (adj.) deheuig a+'i ddwy law
ambiguity - (n.) amwysedd [m.], astrusi [m.]
ambiguous - (adj.) amheus, amwys, astrus, mwys
ambition - (n.) uchelgais [mf.]
ambitious - (adj.) gorfynt, uchelgeisiol
amble - (n.) rhygyng [m.]
amble - (v.) rhygyngu [rhygyng-]
Ambrose - (prop.n.) Emrys
ambulance - (n.) ambiwlans [m.]
ambush - (n.) cynllwyn [-ion, m.], rhagod [-ion, m.]
ambush - (v.) cynllwyn [cynllwyn-], rhagod [rhagod-]
ameliorate - (v.) diwygio [diwygi-], gwella [gwell-]
amenable - (adj.) atebol, cyfrifol, hydrin
amend - (v.) cywiro [cywir-], diwygio [diwygi-], gwella [gwell-]
amendment - (n.) gwelliant [gwelliannau, m.]
amends - (n.) ad-dal [-au, m.], ad-daledigaeth [-au, fm.], ad-daliad [-au, m.], iawn [m.]
make amends - (v.) gwneud iawn
amenity - (n.) hyfrydwch [m.], hynawsedd [m.]
amerce - (v.) dirwyo [dirwy-]
America - (prop.n.) Yr Amerig
American - (adj.) Americanaidd
American - (n.) Americanwr [Americanwyr, m.]
amiability - (n.) hawddgarwch [m.], hygarwch [m.]
amiable - (adj.) cynhesol, hawddgar, hoffus, hygar, serchus
amicable - (adj.) cyfeillgar
amid - (prep.) ymhlith, ymysg, ynghanol
{ "Ymysg" is conjugated with pronouns: "yn ein mysg" = "in our midst",
"yn eich mysg" = "in your midst", and "yn eu mysg" = "in their midst". }
amidst - (prep.) ymhlith, ymysg, ynghanol
{ "Ymysg" is conjugated with pronouns: "yn ein mysg" = "in our midst",
"yn eich mysg" = "in your midst", and "yn eu mysg" = "in their midst". }
amiss - (adv.) ar fai, o'i le
among - (prep.) ymysg
{ "Ymysg" is conjugated with pronouns: "yn ein mysg" = "in our midst",
"yn eich mysg" = "in your midst", and "yn eu mysg" = "in their midst". }
amorous - (adj.) hoff o garu
amorphous - (adj.) amorffus, diffurf
amount - (n.) swm [symiau, m.]
amount - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd], cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd]
amour - (n.) carwriaeth [-au, f.]
amphitheater (amphitheatre) - (n.) amchwaraefa [amchwaraefeydd, f.]
ample - (adj.) cyflawn, digon, eang [ehang- &adj], helaeth, ymwng (ymwnc)
amplify - (v.) ehangu (eangu) [ehang-, eang-], helaethu [helaeth-]
amputate - (v.) torri aelod, trychu [trych-]
amulet - (n.) swyn.gyfaredd [-ion, f.]
amuse - (v.) diddanu [diddan-], difyrru [difyrr- &1, difyr- &2+]
amusement - (n.) difyrrwch [m.], digrifwch [m.]
amusements - (n.pl.) difyrion
amusing - (adj.) diddan, difyr, difyrrus, ysmala
Anabaptist - (n.) Ailfedyddiwr [Ailfedyddwyr, m.]
anachronism - (n.) camamseriad [-au, m.]
analogy - (n.) cydweddiad [cydweddiaid, -au, m.], cyfatebiaeth [-au, f.]
analysis - (n.) dadansoddiad [-au, m.], dadelfeniad [-au, m.], elfeniad [-au, m.]
analyst - (n.) dadansoddwr [dadansoddwyr, m.]
analytical - (adj.) dadansoddol
analyze (analyse) - (v.) dadansoddi [dadansodd-], dadelfennu [dadelfenn- &1, dadelfen- &2+], dosrannu [dosrann- &1, dosran- &2+], elfennu [elfenn- &1, elfen- &2+]
anarchic (anarchical) - (adj.) anarchol
anarchist - (n.) anarchydd [-ion, m.], terfysgwr [terfysgwyr, m.]
anarchy - (n.) aflywodraeth [f.], anarchiaeth [m.], anhrefn [mf.], anllywodraeth [f.]
anatomical - (adj.) anatomaidd
anatomy - (n.) anatomeg (anatomi) [f.]
ancestor - (n.) cyndad [-au, m.], hynafiad [hynafiaid, m.]
ancestry - (n.pl.) ach [-au, -oedd, f.], hynafiad [hynafiaid, m.]
anchor - (n.) angor [-au, -ion, m.]
anchor - (v.) angori [angor-]
anchorage - (n.) angorfa [angorfeydd, -oedd, f.]
anchoress - (n.) ancr [mf.]
anchoret - (n.) meudwy [-aid, -od, m.]
anchorite - (n.) ancr [mf.], meudwy [-aid, -od, m.]
ancient - (adj.) hen [hen- &adj, hyn- &adj; comp. hy+n], hynafol (henafol), oesol
the Ancient of Days - (n.) yr hen Ddihenydd
and - (conj.) a (ac)
{ "Ac" is used before vowels. }
and so forth - (adv.) ac yn y blaen
better and better - (adj.) gwellwell
cunning and malicious - (adj.) dichellddrwg
for ever and ever - (adv.) yn oes oesoedd
go to and fro - (v.) cynired [cynir-], cyniwair [cyniwair-]
here and there (lit. there and here) - (adv.) hwnt ac yma
hook and eye - (n.) bach a dolen
milk and water - (n.) glastwr [glastwyr, m.]
more and more - (adv.) mwyfwy
nearer and nearer - (adv.) nesnes
odds and ends - (n.pl.) petheuach
question and answer - (n.) hawl ac ateb
slice of bread and butter - (n.) brechdan [-au, f.]
stretch and yawn - (v.) ystwyrian [ystwyri-]
the length and breadth - (adv.) ar hyd a lled
to and fro - (adv.) o+l a gwrthol, yn o+l ac ymlaen
touch and go - (adv.) cael a chael
worse and worse - (adv.) gwaethwaeth
Andrew - (prop.n.) Andreas
anecdote - (n.) chwedl [-au, f.], hanesyn [-nau, m.]
anemia (anaemia) - (n.) diffyg gwaed
anemic (anaemic) - (adj.) di-waed, diwryg
anesthesia (anaesthesia) - (n.) dideimladrwydd [m.]
anesthetic (anaesthetic) - (n. & adj.) anesthetig [m.]
anew - (adv.) o'r newydd
angel - (n.) angel [engyl, angylion, m.], angyles [-au, f.]
guardian angel - (n.) angel gwarcheidiol
angelic - (adj.) angylaidd
anger - (n.) ba+r [m.], broch [m.], codded [m.], dicter [-au, m.], dig [m.], digofaint [m.], gw+yth [m.], llid [-au, m.]
anger - (v.) coddi [codd-; 3.s. & 2.s.imp. cawdd], digio [digi-], llidio [llidi-]
angle - (n.) elin [-au, -oedd, f.], ongl [-au, f.]
angle - (v.) genweirio [genweiri-], pysgota [pysgot-]
angled - (adj.) onglog
angler - (n.) genweiriwr [genweirwyr, m.]
Anglesey - (prop.n.) Mo+n
Anglican - (adj.) Anglicanaidd
anglicize - (v.) Seisnigeiddio (Seisnigo) [Seisnigeiddi-, Seisnig-]
Anglicized - (adj.) Seisnigaidd
angry - (adj.) dicllon (digllon), dig [dic- &adj], digofus, ffrom, gwythlon, llidiog, milain, naturus
be angry - (v.) llidio [llidi-]
become angry - (v.) digio [digi-]
become angry at - (v.) digio wrth
become angry with - (v.) digio wrth
anguish - (n.) cyni [-on, m.], ing [-oedd, m.]
angular - (adj.) elinog, onglog
animadvert - (v.) beirniadu [beirniad-], ceryddu [cerydd-], sennu [senn- &1, sen- &2+]
animal - (adj.) anifeilaidd, anifeilig, ysgrublaidd
domesticated animal - (n.) lledfegin [-od, m.]
of animals - (adj.) anifeilig
small animal - (n.) anifeilyn [m.]
young animal - (n.) llwdn [llydnod, m.]
animal - (n.) anifail [anifeiliaid, m.], creadur [-iaid, m.], mil [-od, m.]
animalize - (v.) anifeileiddio [anifeileiddi-]
animate - (adj.) byw, bywiol
animate - (v.) animeiddio [animeiddi-], bywhau [byw- &hau], bywioca/u [bywioc- &a/u], bywiogi [bywiog-], ysgogi (ysgog) [ysgog-; 3.s. ysgyg*]
animated - (adj.) animeiddiedig, asbri%ol (asbri%og), bywiog
animation - (n.) asbri [m.], bywiogrwydd [m.]
animosity - (n.) digasedd [m.], gelyniaeth [f.]
animus - (n.) drwgdeimlad [m.], gelyniaeth [f.]
anise - (n.) anis [m.?]
ankle - (n.) ffe+r [fferau, f.], meilwng [meilyngau, m.], migwrn [migyrnau, m.], swrn [syrnau, f.]
annals - (n.) cofnodion blynyddol
annate - (n.) anawd [anodau, m.]
anneal - (v.) anelio [aneli-]
annex - (v.) cydio [cydi-], cysylltu [cysyllt-], meddiannu [meddiann- &1, meddian- &2+]
annihilate - (v.) diddymu [diddym-], difodi [difod-]
annihilation - (n.) diddymiad (diddymiant) [diddymiannau, m.], difodiad (difodiant) [difodiannau, m.]
anniversary - (n.) cylchwyl [-iau, f.], pen-blwydd [m.]
annotate - (v.) gwneud nodiadau
announce - (v.) cyhoeddi [cyhoedd-], datgan [datgan-], hysbysu [hysbys-]
announcement - (n.) cyhoeddiad [-au, m.], hysbysiad [-au, m.]
annoy - (v.) blino [blin-], cythruddo [cythrudd-], poeni [poen-]
annoyance - (n.) cythrudd [-ion, m.]
annoying - (adj.) barnol, plagus
annual - (adj.) blynyddol
annual - (n.) blwyddiad [blwyddiaid, m.], blwyddiadur [-on, m.]
annuity - (n.) blwydd-da+l [blwydd-daliadau, m.]
annul - (v.) diddymu [diddym-], dileu [dile-], dirymu [dirym-]
annular - (adj.) crwn fel modrwy, modrwyol
anoint - (v.) eli%o [eli%-], eneinio [eneini-], iro [ir-]
anointed - (adj.) eneiniog
anointed one - (n.) eneiniog [m.]
anointing - (n.) eneiniad [-au, m.]
anomaly - (n.) afreoleidd-dra [m.], peth croes i reol
anon - (adv.) toc, yn union, yn y man
anonymity - (n.) cyflwr dienw
anonymous - (adj.) anhysbys, dienw
another - (adj.) arall [pl. eraill]
one another - (pron.) eu gilydd
{ "Eu gilydd" must agree in person with the people to whom it refers,
although it is always plural. There are thus three forms: "ein
gilydd", when the speaker is including himself/herself among the
group; "eich gilydd", when the speaker is including those being
addressed among the group; and "eu gilydd", to refer to some
third-party group. }
another - (pron.) arall [pl. eraill], llall [lleill, m.]
answer - (n.) ateb [-ion, m.], atebiad [-au, m.]
answer again - (v.) adateb [adateb-]
answer for - (v.) ateb dros
question and answer - (n.) hawl ac ateb
answer - (v.) ateb (adebu) [ateb-; 3.s. etyb, ateb; 2.s.imp. ateb], talu [tal-; 3.s. & 2.s.imp. ta+l], ymateb [ymateb-; 3.s. ymetyb, ymateb; 2.s.imp. ymateb]
answerable - (adj.) atebol, cyfrifol
ant - (n.) morgrugyn [morgrug, m.]
antagonism - (n.) gwrthwynebiaeth [f.]
antagonist - (n.) gwrthwynebwr (gwrthwynebydd) [gwrthwynebwyr, m.]
antarctic - (adj.) o gylch y pegwn deheuol
ante- - (pfx.) rhag-
{ "Rhag-" causes a soft mutation to the affixed stem. }
antecedent - (adj.) blaenorol
antediluvian - (adj.) cynddilywaidd
antelope - (n.) antelop [m.], gafrewig [-od, f.]
anterior - (adj.) blaen, blaenorol
anthem - (n.) anthem [-au, f.]
anthology - (n.) blodeugerdd [-i, f.]
anthracite - (n.) glo caled, glo carreg
anthropology - (n.) anthropoleg [f.], dynofyddiaeth [f.]
anti- - (pfx.) gwrth-
{ "Gwrth" causes a soft mutation to the affixed stem. }
antibiotic - (adj.) gwrthfiotig
Antichrist - (prop.n.) Anghrist
antichrist - (n.) anghrist [-ion, m.]
anticipate - (v.) achub y blaen, disgwyl [disgwyli-; 3.s. & 2.s.imp. disgwyl], rhagflaenu [rhagflaen-]
{ You "rhagflaenu ar" something. }
antics - (n.pl.) camp [-au, f.], castiau digrif
antidisestablishmentarianism - (n.) gwrthdadgysylltiaeth [f.]
antidote - (n.) gwrthwenwyn [m.]
antipathy - (n.) casineb [m.], gwrthnaws [m.]
antipodes - (n.pl.) eithaf [-oedd, -ion, m.], pellafoedd byd
antiquarian - (adj.) hynafiaethol
antiquarian - (n.) hynafiaethwr (hynafiaethydd) [hynafiaethwyr, m.]
antiquary - (n.) hynafiaethwr (hynafiaethydd) [hynafiaethwyr, m.]
antiquated - (adj.) hen a di-les
antique - (adj.) hen [hen- &adj, hyn- &adj; comp. hy+n], hen-ffasiwn, hynafol (henafol)
antiquity - (n.) cynfyd [m.], cynnoes [cynoesoedd, f.], hynafiaeth [-au, f.]
antiseptic - (n. & adj.) antiseptig [m.]
antiterrorism - (n.) gwrthderfysgaeth [f.]
antithesis - (n.) gwrthgyferbyniad [-au, m.]
antler - (n.) cainc o gorn carw, rhaidd [rheiddiau, m.]
anvil - (n.) eingion [-au, f.], einion [-au, f.]
anxiety - (n.) boloch [m.], pryder [-on, m.]
anxious - (adj.) aflonydd, awyddus, carcus, pryderus
{ Aflonydd is anxious in the sense of fearful. }
{ Awyddus is anxious in the sense of eager. }
{ Pryderus is anxious in the sense of fearful. }
be anxious - (v.) pryderu [pryder-]
any - (adj.) dim, peth, rhyw, un
any more - (adv.) mwyach
hardly any - (adj.) nid nemor
any - (adv.) unrhyw
anyone - (n.) neb [m.], unrhywun [m.]
{ Neb is a variable ranging over all people (and while
it has acquired the negative sense of "nobody" from being used with
e.g., "nid oes neb") means "any person". Only it makes sense in
sentences like "Nid oes neb sy'n deallt." }
{ Unrhywun is just "unrhyw" (any) + "un" (one) -- any one
(person); any one will do, as in I want help from someone, but I do
not matter who it is, any one will do. }
more than anyone - (adv.) yn anad neb
anything - (n.) dim [m.], unrhywbeth [m.]
{ Dim is a variable ranging over all things (and while
it has acquired the negative sense of "nothing" from being used with
e.g., "nid oes dim") means "any thing". }
{ Unrhywbeth is just "unrhyw" (any) + "beth" (thing) -- any one
(thing); any one will do. }
anything short - (n.) pwt [pytiau, m.]
anywhere - (n.) unlle [m.]
apace - (adv.) ar ffrwst, ar frys, ar garlam
apart - (adv.) ar waha+n, o'r neilltu
set apart - (v.) neilltuo [neilltu-]
apartment - (n.) fflat [-au, -iau, f.], llety [-au, m.], rhandy [rhandai, m.]
apathetic - (adj.) didaro, difater, difraw
apathy - (n.) difaterwch [m.], difrawder [m.]
ape - (n.) epa [-od, m.]
ape - (v.) dynwared [dynwared-]
aperture - (n.) agorfa [-oedd, f.], bwlch [bylchau, m.], rhwyll [-au, f.], rhwyllyn [m.], twll [tyllau, m.]
apex - (n.) blaen [-au, -ion, m.], brig [-au, m.], copa [-+u, -on, m.], pen [-nau, m.]
{ Blaen would be used for the growing tip of a plant. }
{ Brig has a connotation of smallness at the top. The top
of the popularity charts would be a "brig", as would the top of a
pointed tree or a pointy mountain. }
{ Copa specifically means the top of a mountain or summit. }
{ Pen is the top of something when it is not necessarily
small, so the top of a mountain or a tree you could sit on would
probably be "pen". }
aphid (aphis) - (n.) pryf gwyrdd
aphorism - (n.) dihareb [diar.hebion, f.], gwireb [-au, -ion, f.]
apiary - (n.) gwenynfa [gwenynfeydd, f.]
apiece - (adv.) un bob un
apish - (adj.) mwnci%aidd
apocalypse - (n.) datguddiad [-au, m.]
apocryphal - (adj.) anghanonaidd, apocryffaidd
apologize - (v.) diheuro [diheur-], ymddiheuro [ymddiheur-], ymesgusodi [ymesgusod-]
apology - (n.) esgusawd [esgusodion, m.], ymddiheuriad [-au, m.]
apoplexy - (n.) parlys mud, stro+c [f.]
apostasy - (n.) gwrthgiliad [-au, m.]
apostate - (n.) gwrthgiliwr [gwrthgilwyr, m.]
apostle - (n.) apostol [-ion, m.]
apostleship - (n.) apostoliaeth [f.]
apostolic - (adj.) apostolaidd (apostolig)
apostrophe - (n.) collnod [-au, m.], sillgoll [-au, f.]
apothecary - (n.) apothecari [m.], cyffuriwr [cyffurwyr, m.], fferyllydd [-ion, m.]
apotheosis - (n.) dwyfoliad [m.]
appall (appal) - (v.) brawychu [brawych-], digalonni [digalonn- &1, digalon- &2+]
apparatus - (n.pl.) aparatws [m.], offeryn [-nau, offer, m.]
apparel - (n.) abid [mf.], gwisg [-oedd, f.]
apparel - (n.pl.) dilledyn [dillad, m.]
apparent - (adj.) amlwg [amlyc- &adj], eglur, ymddan.gosiadol
apparition - (n.) drychiolaeth [-au, f.], ysbryd [-ion, -oedd, m.]
appeal - (n.) ape+l [apelion, apelydd, apelau, mf.], apeliad [-au, m.]
appeal - (v.) apelio [apeli-], erfyn [erfyni-; 3.s. & 2.s.imp. erfyn]
{ You "erfyn ar" a person. }
appear - (v.) lledrithio [lledrithi-], rhithio [rhithi-], ymddan.gos (ymddangos) [ymddangos-; 3.s. ymddengys; 2.s.imp. ymddangos], ymrithio [ymrithi-]
appearance - (n.) eiliw [-iau, m.], gwedd [-au, -iau, f.], gwelediad [-au, m.], rhith [-iau, m.], ymddan.gosiad [-au, m.]
appease - (v.) dofi [dof-], heddychu [heddych-], llonyddu [llonydd-], tangnefeddu [tangnefedd-], tawelu [tawel-; 3.s. & 2.s.imp. tawela]
appellant - (n.) apeliwr [apelwyr, m.], apelydd [-ion, m.]
appellation - (n.) enw [-au, m.], teitl [-au, m.]
append - (v.) atodi [atod-], ychwanegu [ychwaneg-]
appendicitis - (n.) enyniad y coluddyn crog
appendix - (n.) atodiad [-au, m.], coluddyn crog, ychwanegiad [-au, m.]
{ Atodiad is the kind of appendix a book has. }
{ Coluddyn crog is the kind of appendix in your body. }
{ Ychwanegiad is the kind of appendix a book has. }
appertain - (v.) perthyn [perthyn-]
appetite - (n.) archwaeth [-au, f.], awch [m.], awydd [-au, m.], chwant [-au, m.]
applaud - (v.) curo dwylo, cymeradwyo [cymeradwy-]
applause - (n.) cymeradwyaeth [-au, f.]
apple - (n.) afal [-au, m.]
apple of the eye - (n.) cannwyll llygad
apple tree - (n.) afallen [-nau, f.]
gather apples - (v.) afaleua [afaleu-]
golden apple - (n.) eurafal [-au, m.]
appliance - (n.) dyfais [dyfeisiau, f.], offeryn [-nau, offer, m.]
applicable - (adj.) cymwys, cymwysiadol, perthnasol
applicant - (n.) ceisiedydd [-ion, m.], ymgeisydd [ymgeiswyr, m.]
application - (n.) cais [ceisiadau, m.], cymhwysiad [cymwysiadau, m.], ymroad [-au, m.], ymroddiad [-au, m.]
{ Cais is an application that is a request. }
{ Cymhwysiad is an application that a computer runs. }
{ Ymroad is application that makes diligent. }
{ Ymroddiad is application that makes diligent. }
of great application - (adj.) ymroddgar
applied - (adj.) cymhwysol, cymwysedig
apply - (v.) cymhwyso [cymhwys-], cynnig [cynigi-], ymgeisio [ymgeisi-]
apply for - (v.) cynnig am
apply gold - (v.) euro [eur-]
apply oneself - (v.) ymroddi (ymroi) [ymrodd-]
apply pressure - (v.) rhoi pwysau
appoint - (v.) apwyntio [apwynti-], gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], nodi [nod-], pennu [penn- &1, pen- &2+], penodi [penod-]
{ Gosod is the sort of appointing that one does when
making an appointment -- certainly I talk about "gosod amser i'r
cyfarfod nesaf". }
{ Nodi is the sort of appointing that leads to something
happening at an appointed time: "Nodir amser ein geni a'n marw, ein
dyfodiad a'n mynediad ymaith" -- "The time is appointed for our
birth and our death, for our coming and going forth." }
{ Penodi is "pen-nodi", to mark the head of [a person]):
the sort of appointing that goes with a job: selecting (a person). }
appointed - (adj.) gosodedig, nodedig
appointment - (n.) cyhoeddiad [-au, m.], penodiad [-au, m.]
{ Cyhoeddiad is the kind of appointment you place in your
calendar. }
{ Penodiad is the kind of appointment that you have to a position. }
keep an appointment - (v.) cadw oed
apportion - (v.) dosbarthu [dosbarth-], rhannu [rhann- &1, rhan- &2+; 3.s. & 2.s.imp. rhan]
apposite - (adj.) addas, priodol
appraise - (v.) prisio [prisi-]
appreciate - (v.) gwerthfawrogi [gwerthfawrog-], prisio [prisi-]
appreciation - (n.) gwerthfawrogiad [m.]
appreciative - (adj.) diolchgar
apprehend - (v.) dirnad [dirnad-], ofni [ofn-], ymaflyd mewn
{ Dirnad is apprehend in the sense of understand. }
{ Ofni is apprehend in the sense of fear. }
{ Ymaflyd mewn is the kind of apprehend you do to a criminal. }
apprehension - (n.) dirnadaeth [f.], ofn [-au, m.]
{ Dirnadaeth is apprehension in the sense of
understanding. }
{ Ofn is apprehension in the sense of fear. }
apprehensive - (adj.) ofnus, pryderus
apprentice - (n.) dysgwr [dysgwyr, m.], egwyddorwas [egwyddorweisiau, m.], prentis [-iaid, m.]
apprentice - (v.) prentisio [prentisi-]
apprenticeship - (n.) prentisiaeth [f.]
apprise - (v.) hysbysu [hysbys-]
approach - (n.) dyfodfa [dyfodfeydd, f.], dynesiad [m.]
approach - (v.) agosa/u [agos- &a/u], cyrchu [cyrch-; 3.s. & 2.s.imp. cyrch], dynesu [dynes-], nesa/u [nes- &a/u], nesu at, ymnesa/u [ymnes- &a/u]
approaching - (adj.) agosaol
approbation - (n.) cymeradwyaeth [-au, f.]
appropriate - (adj.) priodol
{ Priodol is appropriate because of being the right
choice from a range. }
appropriate - (v.) adfeddu [adfedd-], meddiannu [meddiann- &1, meddian- &2+]
appropriateness - (n.) priodoldeb [-au, m.]
appropriation - (n.) adfeddiad [-au, m.]
approval - (n.) arddeliad [-au, m.], cymeradwyaeth [-au, f.]
approve - (v.) arddelu (arddelwi) [arddel-], cymeradwyo [cymeradwy-], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
approved - (adj.) cymeradwy
approximate - (adj.) agos [agos- &adj; nesed; nes; nesaf]
approximate - (v.) agosa/u [agos- &a/u]
approximately - (prep.) tua (tuag)
{ The "tuag" form is used before vowels. }
appurtenance - (n.) peth perthynol
apricot - (n.) bricyllen [bricyll?, f.]
April - (n.) Ebrill [m.]
apron - (n.) arffedog (ffedog) [-au, f.], barclod [-au, -iau, m.]
apt - (adj.) cymwys, parod [parot- &adj], tueddol
apt to teach - (adj.) athrawaidd, athrawus
aquarium - (n.) pysgodlyn [-noedd, -nau, m.], pysgoty [pysgotai, m.]
aquatic - (adj.) dyfriog, dyfrol
aqueduct - (n.) dyfrffos [-ydd, f.]
aquiline - (adj.) bachog, crwbi, eryraidd
Arab - (n.) Arab [-iaid, m.]
arable land - (n.) tir a+r
Aramaic - (n.) Aramaeg [f.]
arbiter - (n.) beirniad [beirniaid, m.], brawdwr [brawdwyr, m.], dyddiwr [dyddwyr, m.]
arbitrament - (n.) dedfryd [-au, -on, f.], rhaith [f.]
arbitrary - (adj.) gormesol, mympwyol
arbitrate - (v.) athrywyn [athrywyn-], cyflafareddu [cyflafaredd-]
arbitration - (n.) cyflafareddiad [-au, m.], cymrodedd [m.]
arbitrator - (n.) cyflafareddwr [cyflafareddwyr, m.], cymrodeddwr [cymrodeddwyr, m.], dyddiwr [dyddwyr, m.]
arbor (arbour) - (n.) deildy [deildai, m.]
arboriculture - (n.) coedyddiaeth [f.]
arc - (n.) arc [f.], bwa [-+u, m.]
arch - (adj.) cellweirus, direidus, ysmala
arch - (n.) bwa [-+u, m.], nen [-nau, -noedd, f.], pont [-ydd, f.]
arch - (v.) pontio [ponti-]
archaeologist - (n.) archaeolegwr [archaeolegwyr, m.]
archaeology - (n.) archaeoleg [f.]
archaic - (adj.) henaidd, hynafol (henafol)
archangel - (n.) archangel [archangylion, m.]
archbishop - (n.) archesgob [-ion, m.]
archbishopric - (n.) archesgobaeth [-au, f.]
archdeacon - (n.) archddiacon (archddiagon) [-iaid, m.]
archdruid - (n.) archdderwydd [-on, m.]
arched - (adj.) bwaog
archeological (archaeological) - (adj.) hynafiaethol
archeology (archaeology) - (n.) hynafiaeth [-au, f.]
archer - (n.) saethwr [saethwyr, m.], saethydd [-ion, m.]
archery - (n.) saethyddiaeth [f.]
archipelago - (n.) twr ynysoedd, ynysfor [-oedd, m.]
architect - (n.) archadeiladydd [-ion, m.], pensaer [penseiri, m.]
architectural - (adj.) adeiladol (adeiliadol), pensaerniol
architecture - (n.) adeiladaeth [-au, f.], pensaerniaeth [f.]
architrave - (n.) amhiniog (amhinog) [-ion, -au, m.]
archive - (n.) archif [-au?, f.]
arctic - (adj.) gogleddol
ardent - (adj.) angerddol, awchus, brwdfrydig, eiddgar, gwresog, poeth [pl. -ion; poeth- &adj], selog, terwyn
ardor (ardour) - (n.) aidd [m.], angerdd [m.], awch [m.], brwdfrydedd [m.], eiddgarwch [m.], tanbeidrwydd [m.]
arduous - (adj.) blin [pl. -ion], caled [pl. -ion; calet- &adj], llafurus
area - (n.) arwynebedd [m.], wyneb (gwyneb) [-au, m.]
argue - (v.) dadlau [dadleu-], pledio [pledi-], ymresymu [ymresym-]
argue about - (v.) dadlau am
argue with - (v.) dadlau a+
argument - (n.) dadl [-euon, -au, f.], ymresymiad [-au, m.]
arid - (adj.) cras [pl. creision], crin [pl. -ion], gwyw, sych [f. sech; pl. -ion]
arise - (v.) codi (cyfodi) [cod-, cyfod-; 3.s. cwyd, cyfyd, cod; 2.s.imp. cod, cwyd]
aristocracy - (n.) pendefigaeth [f.]
aristocrat - (n.) gw+r mawr, pendefig [-ion, m.]
aristocratic - (adj.) bonheddig [pl. boneddigion], pendefigaidd
arithmetic - (n.) rhifyddeg (rhifyddiaeth) [f.]
arithmetician - (n.) rhifyddwr [rhifyddwyr, m.]
ark - (n.) arch [eirch, f.]
arm - (n.) arf [-au, mf.], ban [-nau, mf.], braich [breichiau, f.], cainc [cangau, ceinciau, f.]
{ Arf is the kind of arm you fire at someone. }
{ Braich is the kind of arm that hangs from your shoulder. }
arm - (v.) arfogi [arfog-]
armadillo - (n.) armellog [-od?, m.?]
armament - (n.) arfogaeth [f.], offer rhyfel
armed - (adj.) arfog
armful - (n.) ceseilaid (ceseiled) [ceseileidiau, f.], coflaid [cofleidiau, f.]
armistice - (n.) cadoediad [-au, m.]
armor (armour) - (n.) arfod [f.], arfogaeth [f.], arfwisg [-oedd, f.]
armory (armoury) - (n.) arfdy [arfdai, m.]
armpit - (n.) cesail [ceseiliau, f.]
arms - (n.pl.) aren [-nau, f.], arf [-au, mf.]
army - (n.) bragad [f.], byddin [-oedd, f.], cad [-au, -oedd, f.], lluydd [m.]
array army - (v.) byddino [byddin-]
with armies - (adj.) byddinog
aroma - (n.) perarogl [-au, m.]
aromatic - (adj.) pe+r, peraroglaidd, persawrus
aromatic herbs - (n.pl.) perlysiau
around - (prep.) am [amdan- &prep1], o amgylch, o gwmpas
arouse - (v.) cyffroi [cyffro- &i; 3.s. cyffry], deffro (deffroi) [deffro- &i; 3.s. deffry; 2.s.imp. deffro], dihuno [dihun-]
{ Cyffroi is arouse in the sense of excite. }
{ Deffro (deffroi) is arouse in the sense of wake from sleep. }
{ Dihuno is arouse in the sense of wake from sleep. }
arraign - (v.) cyhuddo o flaen brawdle
arrange - (v.) trefnu [trefn-]
arrangement - (n.) trefn [-au, f.], trefniad [-au, m.], trefniant [trefniannau, m.]
arranger - (n.) trefnydd [-ion, m.]
arrant - (adj.) cywilyddus, dybryd
array - (n.) gwisg [-oedd, f.], trefn [-au, f.]
array army - (v.) byddino [byddin-]
array - (v.) arwisgo [arwisg-], cyfleu [cyfle-], gwisgo [gwisg-], trefnu [trefn-]
arrears - (n.) o+l-ddyled [-ion, f.]
arrest - (n.) arestiad [-au, m.], dalfa [dalfeydd, f.]
arrest - (v.) arestio [aresti-], atal [atali-; 3.s. etyl, eteil*; 2.s.imp. atal], dal (dala) [dali-; 3.s. dail, deil; 2.s.imp. dal], restio [resti-]
arrival - (n.) dyfodiad [-au, m.]
arrive at - (v.) cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd]
{ Do not be tempted to use a preposition with "cyrraedd"
when it means "arrive at". For example, "cyrraedd Llanbedr" means
to arrive in Llanbedr. }
arrogance - (n.) balchder (balchedd) [m.], traha [m.], trahauster [m.]
arrogant - (adj.) balch [pl. beilch, beilchion; balch- &adj], trahaus
arrogate - (v.) hawlio [hawli-], trawshawlio [trawshawli-]
arrow - (n.) saeth [-au, f.]
art - (n.) celf [-au, f.], celfyddyd [-au, f.], ystryw [-iau, f.]
{ Celf is art as the production of pieces of beauty. }
{ Celfyddyd is art as the production of pieces of beauty. }
{ Ystryw is art as artifice or trickery. }
martial arts - (n.) crefft ymladd
artery - (n.) rhedweli [-%au, f.]
artful - (adj.) cyfrwys, dichellgar, dyfeisgar, sgilgar, ystrywgar
article - (n.) erthygl [-au, f.], nwydd [-au, m.], ysgrif [-au, f.]
definite article - (n.) bannod [banodau, f.]
articulate - (v.) cymalu [cymal-], cynanu [cynan-]
{ Cymalu means articulate in the sense of bending a joint. }
{ Cynanu means articulate in the sense of pronounce
clearly. }
artifice - (n.) dichell [-ion, f.], dyfais [dyfeisiau, f.], ystryw [-iau, f.]
artificer - (n.) celfyddwr [celfyddwyr, m.], crefftwr [crefftwyr, m.], saer [seiri, m.]
artificial - (adj.) celfyddydol, dodi, gosod
artillery - (n.) offer rhyfel
artillery - (n.pl.) magnel [-au, f.]
artisan - (n.) crefftwr [crefftwyr, m.]
artist - (n.) arlunydd [arlunwyr, m.], artist [m.], celfyddwr [celfyddwyr, m.]
artistic - (adj.) artistig, celfydd, celfyddgar
artless - (adj.) disyml
as - (adv.) cyn, mor
{ "Mor" is only used to modify adjectives, as in "mor fawr" -- so
big. }
as bad - (adj.) cynddrwg
{ "Cynddrwg" is the equative of "drwg". }
as base - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as big - (adj.) cymaint
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
as broad as - (adj.) cyfled
as depressed - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as far - (prep.) hyd [irreg.], tan (dan) [tan- &prep1; dan- &prep1]
as fast as he can - (adj.) nerth ei draed
as good - (adj.) cystal
{ "Cystal" is the equative of "da". }
as high - (adj.) cyfuwch (cuwch)
{ "Cyfuwch (cuwch)" is the equative of "uchel". }
as humble - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as ignoble - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as little - (adj.) lleied
{ "Lleied" is the equative of "bach". }
as long - (adj.) cyhyd
as loud as he can - (adj.) nerth esgyrn ei ben
as low - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as lowly - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as many - (adj.) cymaint, cynifer
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
as many - (pron.) faint
as mean - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as menial - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
as much - (adj.) cymaint
{ "Cymaint" is the equative of "mawr". }
as old - (adj.) hyned
{ "Hyned" is the equative of "hen". }
as well - (adv.) cystal
bitter as gall - (adj.) bustlaidd
inasmuch as - (conj.) yn gymaint a+
serve as clerk - (v.) clercio [clerci-]
so as - (conj.) megis
so as - (prep.) megis
stroll as minstrels - (v.) clera [cler-]
twice as bright as - (adj.) deune
as - (conj. & prep.) fel
as - (conj.) a+ (ag), megis, ys
as - (prep.) megis
Asaph, St. - (prop.n.) Llanelwy
asbestos - (n.) asbestos [m.], urael [m.], ystinos [m.]
asbestos cloth - (n.) urael [m.]
ascend - (v.) asgennu [asgenn- &1, asgen- &2+], dringo [dring-], dyrchafael [dyrchafael-], dyrchafu [dyrchaf-; 3.s. dyrchaif*; 2.s.imp. dyrchaf], esgyn [esgynn- &1, esgyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. esgyn], ymddyrchafu [ymddyrchaf-]
ascendancy - (n.) goruchafiaeth [f.], uchafiaeth [f.]
ascending - (adj.) esgynnol
ascension - (n.) dyrchafael [m.], esgyniad [-au, m.]
ascent - (n.) dringfa [dringfeydd, f.], esgynfa [esgynfeydd, f.], gorifyny [m.], rhiw [-iau, f.]
ascertain - (v.) cael gwybod, mynnu gwybod
ascetic - (adj.) asgetig, meudwyaidd, ymgosbol
ascetic - (n.) meudwy [-aid, -od, m.]
asceticism - (n.) asgetiaeth [f.]
ascribe - (v.) cyfrif [cyfrif-], priodoli [priodol-], rhoi (rhoddi) [rhodd-, rho- &i; 1.s. rhof; 3.s. rhydd, rhy, dyry; 2.s. imp. rho, dyro; 3.s.pres. subj. rhotho]
{ The literary form of "rhoi" is "rhoddi". }
asexual - (adj.) anrhywiol, dirywiol
ash - (n.) lludu (lludw) [m.], onnen [onn, ynn, f.]
{ Lludu (lludw) is the kind of ash a fire leaves behind. }
{ Onnen is the kind of ash that grows in a forest. }
mountain ash - (n.) criafolen [criafol, f.]
ashamed - (adj.) ag arno gywilydd
be ashamed - (v.) cywilyddio [cywilyddi-]
feel ashamed - (v.) amliwio [amliwi-]
ashes - (n.) lludu (lludw) [m.], llutrod [m.]
ashes - (n.pl.) ulw
ashore - (adv.) ar y lan, i'r lan
{ Ar y lan is ashore when you're on the shore. }
{ I'r lan is ashore when you're going ashore. }
ashtray - (n.) plat lludw
ashy - (adj.) lludlyd
aside - (adv.) hwnt, o'r neilltu
asinine - (adj.) asynnaidd, mulaidd
ask - (v.) ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], erchi [arch-; 3.s. eirch], gofyn [gofynn- &1, gofyn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. gofyn], holi [hol-; 3.s. & 2.s.imp. hawl], ymofyn [ymofynn- &1, ymofyn- &2+]
{ Gofyn can be used for asking a question, but can also mean
requesting someone to do something. "Ymofyniad" is a request, a
going to fetch or buy or whatever some real thing. }
{ Holi can be used to ask a question; it is
to do with enquiry ("ymholiad", an enquiry, a seeking after
information). "Holi" has to mean asking after information. }
{ To ask a question, you "gofyn cwestiwn". To ask a person, you "gofyn i
berson". To ask a person a question, you "gofyn i berson am gwestiwn". }
{ You "erchi i" a person. }
askance - (adv.) yn gam, yn llygatraws
askew - (adj.) lletbai
askew - (adv.) ar letraws, ar osgo
aslant - (adv.) ar ei ogwydd
asleep - (adv.) yn cysgu, yng nghwsg
asp - (n.) asb [-iaid, f.]
aspect - (n.) agwedd [-au, mf.], arwedd [-au, -ion, f.], golwg [golygon, mf.], golygwedd [-au, f.], gwedd [-au, -iau, f.], pryd [m.], trem [-iau, f.], wyneb (gwyneb) [-au, m.]
{ Agwedd is aspect as the appearance of something. }
{ Arwedd is aspect as a feature of a complex matter. }
{ Golwg is aspect as the sight of something. }
{ Golygwedd is aspect as a feature of a complex matter. }
{ Gwedd is aspect as the appearance of something. }
{ Pryd is aspect as the appearance of something. }
{ Trem is aspect as the sight of something. }
{ Wyneb (gwyneb) is aspect as the face of something. }
aspen - (n.) aethnen [f.]
asperity - (n.) gerwindeb (gerwinder) [m.], llymder (llymdra) [m.]
asperse - (v.) gwaradwyddo [gwaradwydd-], taenellu [taenell-]
aspersion - (n.) difri%ad [m.], enllib [-ion, -iau, m.]
asphyxiate - (v.) mygu [myg-], tagu [tag-]
aspirate - (v.) seinio ag anadl
aspirate mutation - (n.) treigliad llaes
aspiration - (n.) dyhead [-au, m.]
aspire - (v.) dyheu [dyhe-]
ass - (n.) asen [-nod, f.], asyn [-nod, m.]
assail - (v.) rhuthro ar, ymosod ar
assailant - (n.) ymosodwr [ymosodwyr, m.]
assassin - (n.) bradlofrudd [-ion, m.], llofrudd [-ion, m.]
assassinate - (v.) bradlofruddio [bradlofruddi-]
assassination - (n.) bradlofruddiaeth [f.]
assault - (n.) ymosodiad [-au, m.]
assault - (v.) rhuthro [rhuthr-], ymosod ar
assay - (n.) prawf (praw) [profion, m.]
assay - (v.) ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], cynnig [cynigi-], profi [prof-; 3.s. & 2.s.imp. prawf]
assemble - (v.) cynnull [cynnull-], ymgynnull [ymgynnull-]
assembly - (n.) cyman [f.], cymanfa [-oedd, f.], cynulleidfa [-oedd, f.]
assent - (n.) cydsyniad [-au, m.]
assent - (v.) cydsynio [cydsyni-]
assert - (v.) haeru [haer-], honni [honn- &1, hon- &2+], mynnu [mynn- &1, myn- &2+; 3.s. & 2.s.imp. myn]
assertion - (n.) haeriad [-au, m.], honiad [-au, m.]
assess - (v.) asesu [ases-], prisio [prisi-], trethu (trethi) [treth-]
assets - (n.) eiddo [m.]
assets - (n.pl.) meddiannau
asseverate - (v.) haeru ar ei wir, tyngu [tyng- &1, tyngh- &2+; 3.s. & 2.s.imp. twng]
assiduity - (n.) dyfalwch [m.]
assiduous - (adj.) diwyd, dyfal
assign - (v.) gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], penodi [penod-], trosglwyddo [trosglwydd-]
assimilate - (v.) cymathu [cymath-], tebygu [tebyg-]
{ You "tebygu i" something. }
assimilation - (n.) cymathiad [m.]
assist - (v.) cymorth [cymorth-], cynorthwyo [cynorthwy-], helpu (helpio) [help-, helpi-]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Helpu (helpio)" is a borrowing from English. It is commonly used. }
assistance - (n.) cymorth [m.], help [m.]
{ "Cymorth" is a native Welsh word. }
{ "Help" is a borrowing from English. It is commonly used. }
assistant - (adj.) cynorthwyol
assistant - (n.) cynorthwywr [cynorthwywyr, m.]
assize-court - (n.) brawdlys [-oedd, m.]
associate - (n.) cydymaith [cymdeithion, m.], cysylltai [cysyllteiau?, m.]
associate member - (n.) aelod cyswllt, aelod gohebol
associate with - (v.) ymgystlwn [ymgystlyn-]
associate - (v.) cyfeillachu [cyfeillach-], cymdeithasu [cymdeithas-], ymgyfeillachu [ymgyfeillach-]
association - (n.) cymdeithas [-au, f.], cymdeithasfa [-oedd, f.]
C.M. Association - (n.) sasiwn [sasiynau, mf.]
word association - (n.) cysylltu geiriau
assort - (v.) dosbarthu [dosbarth-], trefnu [trefn-]
assortment - (n.) cybolfa [cybolfeydd, f.], cymysgfa [cymysgfeydd, f.]
assuage - (v.) dofi [dof-], lleddfu [lleddf-], lliniaru [lliniar-], llonyddu [llonydd-]
assume - (v.) cymryd arno, honni [honn- &1, hon- &2+], tybio (tybied) [tybi-; 3.s. & 2.s.imp. tyb]
{ Cymryd arno is assume in the sense of taking on the
appearance or personality of something or someone. }
{ The "arno" in "cymryd arno" is conjugated to reflect the person doing
the pretending, as in "Rydw i'n cymryd arnaf" = "I am pretending". }
assuming - (adj.) ymhongar
assumption - (n.) bwriant [bwriannau, m.], honiad [-au, m.], tyb [-iau, mf.], tybiaeth [-au, f.]
assurance - (n.) hyder [m.], hyfder (hyfdra) [m.], sicr.had [m.], sicrwydd [m.]
{ "Sicr.had" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
{ Hyder is assurance in the sense of confidence. }
{ Hyfder (hyfdra) is assurance in the sense of confidence. }
{ Sicr.had is the kind of assurance you would give to
someone. }
{ Sicrwydd is the kind of assurance you would give to
someone. }
assure - (v.) sicr.hau [sicr.- &hau], yswirio [yswiri-]
{ "Sicr.hau" is accented on the final syllable, in contrast to the usual
rule. }
asterisk - (n.) seren [se+r, f.], serennig [f.?]
asthma - (n.) caethder (caethdra) [m.], diffyg anadl
asthmatic - (adj.) byr ei wynt, caeth ei frest, myglyd
astir - (adv.) mewn cyffro, wedi codi, yn symud
astonish - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
astonishing - (adj.) syn
astound - (v.) syfrdanu [syfrdan-], synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
astral - (adj.) serol
astray - (adj.) ar ddisberod, ar grwydr
astray - (adv.) ar gyfeiliorn
astride - (adv.) a+'r traed ar led
astride - (prep.) acha
astrologer - (n.) planedydd [-ion, m.], se+r-ddewin [-iaid, m.]
astrology - (n.) se+r-ddewiniaeth [f.]
astronaut - (n.) gofodwr [gofodwyr, m.]
astronomer - (n.) serydd [-ion, m.], seryddwr [seryddwyr, m.]
astronomical - (adj.) seryddol
astronomy - (n.) seryddiaeth [f.]
astute - (adj.) call, craff, cyfrwys, glew [pl. -ion]
asunder - (adv.) ar waha+n, yn drylliau
asylum - (n.) noddfa [-+u, noddfeydd, f.]
insane asylum - (n.) gwallgofdy [gwallgofdai, m.]
lunatic asylum - (n.) gwallgofdy [gwallgofdai, m.]
at - (prep.) am [amdan- &prep1], ar [arn- &prep1], at [at- &prep1], ger, wrth [irreg.], yn (ym; yng) [yn- &prep2]
{ The alternate forms of "yn" are a form of assimilation used when the
following word experiences its nasal mutation. See Section 7.1 for
details. }
aim at - (v.) ymgeisio [ymgeisi-]
arrive at - (v.) cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd]
{ Do not be tempted to use a preposition with "cyrraedd"
when it means "arrive at". For example, "cyrraedd Llanbedr" means
to arrive in Llanbedr. }
at a gallop - (adv.) ar garlam
at all - (adv.) o gwbl, oll
at best - (adv.) ar y gorau
at hand - (adv.) gerllaw
at home - (adv.) gartref
at last - (adv.) o'r diwedd
at least - (adv.) o leiaf
at length - (adv.) bellach
at loggerheads - (adv.) penben
at night - (adv.) liw nos
at random - (adv.) ar amcan, ar antur
at the right time - (adj.) ar yr adeg
at the same time - (adv.) ar y cyd, ar yr un pryd
{ Ar y cyd is in co-operation (e.g.,
we will learn at the same time = we will learn together). }
{ Ar yr un pryd is simultaneously. }
at the time - (adv.) ar y pryd
at this time - (adv.) ar hyn o bryd
at times - (adv.) ar adegau, ar brydiau
become angry at - (v.) digio wrth
cease work at eve - (v.) noswylio [noswyli-]
glance at - (v.) cipedrych ar
jeer at - (v.) coegi [coeg-]
laugh at - (v.) chwerthin am ben
look at - (v.) edrych ar
look closely at - (v.) craffu ar
now at length - (adv.) weithian (weithion)
shout at - (v.) gweiddi ar
smile at - (v.) gwenu ar
stay at - (v.) aros wrth
take offense (offence) at - (v.) digio wrth
atheism - (n.) anffyddiaeth [f.], annuwiaeth [f.]
atheist - (n.) anffyddiwr [anffyddwyr, m.], annuw (annuwiad) [annuwiaid, m.]
Athens - (prop.n.) Athen
athlete - (n.) mabolgampwr [mabolgampwyr, m.]
athletic - (adj.) athletaidd (athletig)
athletics - (n.pl.) mabolgamp [-au, f.]
Atlantic - (prop.n.) Iwerydd
atlas - (n.) atlas [f.?], llyfr mapiau
atmosphere - (n.) awyrgylch [-au, -oedd, mf.]
atmospheric - (adj.) awyrgylchol
atom - (n.) atom [-au, mf.], cyrbibyn [cyrbibion, m.], gronyn [grawn, -nau, m.], mymryn [-nau, m.], rhithyn [rhithiau, m.]
smashed to atoms - (adj.) chwilfriw
atomic - (adj.) atomig
atomic power station - (n.) atomfa [-+u, atomfeydd, f.]
atomician - (n.) atomegwr [atomegwyr, m.], atomegydd [-ion, m.]
atomics - (n.) atomeg [f.]
atomism - (n.) atomiaeth [f.]
atomize (atomise) - (v.) atomeiddio [atomeiddi-]
atone - (v.) gwneud iawn
atonement - (n.) cymod [m.], iawn [m.]
atoning - (adj.) iawnol
atrocious - (adj.) anfad, erchyll, ysgeler
atrocity - (n.) erchyllter [-au, m.]
atrophy - (n.) annhyfiant [m.]
attach - (v.) atafaelu [atafael-], glynu [glyn-; 3.s. & 2.s.imp. gly+n], gosod [gosod-; 3.s. gesyd; 2.s.imp. gosod], ymlynu [ymlyn-]
{ Atafaelu is attach in the sense of putting a lien on
something. }
{ Glynu is attach when you stick something onto an object;
it is a transitive verb. }
{ Ymlynu is attach when you stick onto an object;
it is a intransitive verb. }
attachment - (n.) serch [-iadau, m.], ymlyniad [m.]
{ Serch is an emotional attachment. }
{ Ymlyniad is the kind of attachment in which one object
is affixed to another. }
attack - (n.) chwiw [-iau, f.], cyrch [-au, -oedd, m.], gorddin [m.], pwl [pyliau, m.], rhuthr [-au, m.], ymosodiad [-au, m.]
attack - (v.) cyrchu [cyrch-; 3.s. & 2.s.imp. cyrch], rhuthro [rhuthr-], ymosod [ymosod-; 3.s. ymesyd; 2.s.imp. ymosod], ymosod ar
attacker - (n.) ymosodwr [ymosodwyr, m.]
attain - (v.) cael gafael, cyrraedd (cyr.haeddyd) [cyr.haedd- &1, cyraedd- &2+; 3.s. cyrraedd, cyrraidd*; 2.s.imp. cyrraedd], ennill [enill-; 3.s. & 2.s.imp. ennill]
attainable - (adj.) cyraeddadwy
attainment - (n.) cyr.haeddiad [cyraeddiadau, m.]
attempt - (n.) antur [-iau, f.], cais [ceisiadau, m.], cynnig [cynigion, m.], ymgais [ymgeisiadau, mf.]
attempt - (v.) anelu [anel-], ceisio [ceisi-; 3.s. & 2.s.imp. cais], cynnig [cynigi-]
attend - (v.) dilyn [dilyn-; 3.s. & 2.s.imp. dilyn], gweini [gweinydd-], mynychu [mynych-], ystyried [ystyri-]
{ Dilyn is attend in the sense of going along with. }
{ Gweini is attend in the sense of serve. }
{ Mynychu is attend in the sense of being present. }
{ Ystyried is attend in the sense of paying attention to. }
attend to - (v.) ymorol [ymorol-]
attendance - (n.) gwasanaeth [-au, m.], presenoldeb [m.]
{ Gwasanaeth is attendance in the sense of service. }
{ Presenoldeb is the kind of attendance you call at a meeting. }
attendant - (n.) gweinyddes [-au, f.]
attending - (adj.) arail
attention - (n.) sylw [-adau, m.], ystyriaeth [-au, f.]
attention deficit disorder - (n.) anhwylder diffyg canolbwyntio
pay attention - (v.) canolbwyntio [canolbwynti-]
attentive - (adj.) achlust, astud, ystyriol
attentiveness - (n.) astudrwydd [m.]
attenuate - (v.) lleihau [llei- &hau], teneuo [teneu-]
attenuation - (n.) lleihad [m.]
attest - (v.) ardystio [ardysti-], gwirio [gwiri-], tystio [tysti-]
attestation - (n.) ardystiad [-au, m.]
attested - (adj.) ardyst, ardystiedig
attic - (n.) nenlofft [-ydd, f.], nennawr [m.?]
attire - (n.) dilledyn [dillad, m.], gwisg [-oedd, f.], trwsiad [m.]
attire - (v.) gwisgo [gwisg-]
attitude - (n.) agwedd [-au, mf.], osgo [m.], ystum [-iau, mf.]
{ Ystum is the kind of attitude an airplane has with respect
to the wind. }
attorney - (n.) cyfreithiwr [cyfreithwyr, m.], twrnai [twrneiod, m.]
attract - (v.) atynnu [atynn- &1, atyn- &2+], denu [den-], hudo [hud-], tynnu [tynn- &1, tyn- &2+; 3.s. tyn, tynn; 2.s.imp. tyn]
attraction - (n.) atynfa [atynfeydd, f.], atyniad [-au, m.], tynfa [tynfeydd, f.]
attractions - (n.pl.) deniadau
attractive - (adj.) atyniadol (atynnol), den.gar, deniadol
attractiveness - (n.) den.garwch [m.]
attribute - (n.) priodoledd [-au, m.], priodoliaeth [-au, f.]
attribute - (v.) cyfrif [cyfrif-], priodoli [priodol-]
attrition - (n.) rhathiad [m.], traul [treuliau, f.], treuliad [m.]
attune - (v.) cyweirio [cyweiri-], hwylio [hwyli-]
auburn - (adj.) brown.goch, gwinau
auction - (n.) arwerthiant [arwerthiannau, m.], ocsiwn [m.]
sell by auction - (v.) arwerthu [arwerth-]
silent auction - (n.) arwerthiant mud
auction - (v.) arwerthu [arwerth-]
auctioneer - (n.) arwerthwr [arwerthwyr, m.]
audacious - (adj.) beiddgar, digywilydd, haerllug, hy (hyf)
audacity - (n.) beiddgarwch [m.], ehofndra (ehofnder) [m.], hyfder (hyfdra) [m.]
audible - (adj.) clau, clywadwy, hyglyw
audience - (n.) cynulleidfa [-oedd, f.]
audience - (n.pl.) gwrandawyr
audit - (n.) archwiliad [-au, m.]
audit accounts - (v.) archwilio cyfrifon
audit - (v.) archwilio [archwili-]
auditor - (n.) archwiliwr [archwilwyr, m.], clywedydd [-ion, m.], gwrandawr [gwrandawyr, m.]
{ Archwiliwr is the kind of auditor who audits accounts. }
{ Clywedydd is the kind of auditor who listens to something. }
{ Gwrandawr is the kind of auditor who listens to something. }
auger - (n.) ebill [-ion, m.], taradr [terydr, m.], trwyddew [m.]
aught - (n.) dim [m.]
{ Dim must appear in a
negative context in order to have the meanings "nothing",
"aught", "naught", or "nil". }
augment - (v.) atodi [atod-], ychwanegu [ychwaneg-]
augur - (n.) dewin [-iaid, m.]
augur - (v.) argoeli [argoel-], darogan (daroganu) [darogan-]
augury - (n.) dewiniaeth [f.]
August - (n.) Awst [m.]
august - (adj.) mawreddog, urddasol
Augustine - (prop.n.) Awstin
aunt - (n.) modryb [-edd, f.]
auricular confession - (n.) clustgyffes [f.]
auspices - (n.) nawdd [m.]
auspicious - (adj.) ffafriol, yn argoeli'n dda
austere - (adj.) caled [pl. -ion; calet- &adj], gerwin, llym [f. llem; pl. -ion; llym- &adj], tost
Australia - (prop.n.) Awstralia
Austria - (prop.n.) Awstria
autarchy - (n.) awtarchiaeth [-au?, f.]
authentic - (adj.) dilys [dilys- &adj], gwir
author - (n.) awdur [-on, -iaid, m.], awdwr [awdwyr, m.]
authoress - (n.) awdures [-au, f.]
authoritative - (adj.) awdurdodol
authority - (n.) awdurdod [-au, m.]
authorize (authorise) - (v.) awdurdodi [awdurdod-]
authorized (authorised) - (adj.) awdurdodedig
authorship - (n.) awduriaeth [f.]
autobiography - (n.) hunan.gofiant [hunan.gofiannau, m.]
autocracy - (n.) awtocratiaeth [f.], unbennaeth [f.]
autocrat - (n.) awtocrat [-iaid, m.], dyn awdurdodol, unben [-iaid, unbyn, m.]
autocratic - (adj.) awtocratig
autograph - (n.) llofnod [-au, -ion, m.]
automatic - (adj.) awtomatig, hunanysgogol
automatize (automatise) - (v.) awtomateiddio [awtomateiddi-]
automaton - (n.) peiriant dienaid, ymsymudydd [-ion, m.]
autonomy - (n.) ymreolaeth [f.]
autumn - (n.) hydref [-au, m.]
autumnal - (adj.) hydrefol
auxiliary - (adj.) ategol, cynorthwyol
auxiliary - (n.) cynorthwywr [cynorthwywyr, m.]
avail - (n.) budd [-ion, m.], lles [m.]
avail - (v.) buddio [buddi-], llesa/u [lles- &a/u], tycio [tyci- {only 3.s. forms exist}]
available - (adv.) ar gael
avalanche - (n.) cwymp eira, syrthfa [f.]
avarice - (n.) arian.garwch [-au?, m.], cybydd-dod (cybydd-dra) [m.], trachwant [-au, m.]
avaricious - (adj.) arian.gar, cybyddlyd
avenge - (v.) dial [dial-; 3.s. & 2.s.imp. dial], dial cam
avenger - (n.) dialwr [dialwyr, m.], dialydd [-ion, m.]
avenue - (n.) mynedfa [-oedd, mynedfeydd, f.], rhodfa [rhodfeydd, f.]
aver - (v.) gwirio [gwiri-], haeru [haer-]
average - (n.) canolbris [-iau, m.], cyfartaledd [m.]
averse - (adj.) gelynol, gwrthwynebol
aversion - (n.) cas [m.], casbeth [-au, m.], gwrthwynebiad [-au, m.]
{ Cas is the kind of aversion you avoid. }
{ Casbeth is the kind of aversion you avoid. }
{ Gwrthwynebiad is the kind of aversion you feel. }
avert - (v.) gochel (gochelyd) [gochel-], troi heibio
aviary - (n.) adardy [adardai, m.]
aviator - (n.) awyrennwr [awyrennwyr, m.]
avidity - (n.) awch [m.], awydd [-au, m.], gwanc [f.]
avocado - (n.) afocado [m.?]
avocation - (n.) galwedigaeth [-au, f.], gorchwyl [-ion, m.]
avoid - (v.) arbed [arbed-; 3.s. arbed, erbyd*; 2.s.imp. arbed], gochel (gochelyd) [gochel-], golaith [goleith-], osgoi [osgo-], ymogel (ymogelyd) [ymogel-]
{ "Osgoi" is accented on the final syllable, in contrast to the normal
rule. }
avoidable - (adj.) gocheladwy
avoidance - (n.) gocheliad [-au, m.]
avouch - (v.) arddelu (arddelwi) [arddel-], gwirio [gwiri-], haeru [haer-]
avow - (v.) addef [addef-], arddel [arddel-], cydnabod [cydna- &bod]
await - (v.) aros [ar.hos- &1, aros- &2+; 3.s. erys; 2.s.imp. aros], disgwyl am
awake - (adj.) anhunawd, di-hun (dihun), effro
awake - (v.) deffro (deffroi) [deffro- &i; 3.s. deffry; 2.s.imp. deffro], dihuno [dihun-]
awakening - (n.) deffroad [-au, m.]
award - (n.) dyfarniad [-au, m.]
award - (v.) dyfarnu [dyfarn-]
aware - (adj.) hysbys, ymwybodol
awareness - (n.) arwybod [m.]
away - (adv.) ar gerdded, draw, hwnt, i ffwrdd, ymaith
do away with - (v.) gwaredu (gwared) [gwared-; 3.s. gwared, gweryd*; 2.s.imp. gwared]
move away - (v.) nesu draw
pass away - (v.) mynd heibio
run away - (v.) baglan [baglan- ?], baglu [bagl-], coedio [coedi-]
{ Coedio has the meanings "beat" or
"escape" only in the N. Wales dialect. }
awe - (n.) ofnadwyaeth [f.], parchedig ofn
awe - (v.) rhoi arswyd
awful - (adj.) aflawen, anaele, arswydus, certh, diffwys, ofnadwy
awhile - (adv.) am dro, am ennyd
awkward - (adj.) afrwydd, anghyfleus, carbwl, chwithig, lletchwith, llibin, trwsgl [f. trosgl], trwstan
tall awkward fellow - (n.) carwden [-ni, f.]
awkwardness - (n.) chwithigrwydd [m.], trwstaneiddiwch [m.]
awl - (n.) mynawyd [-au, m.]
awn - (n.) col [-ion, m.]
awning - (n.) cysgodlen [-ni, f.]
awry - (adj.) lletbai
awry - (adv.) ar letraws, o chwith
axe - (n.) bwyell (bwyall) [bwyeill, bwyyll, -i, -au, f.]
{ The "y" in "bwyell" has the clear sound, in contrast to the
normal rule. }
axial - (adj.) pegynol
axiom - (n.) gwireb [-au, -ion, f.]
axis - (n.) echel [-au, f.], pegwn [pegynau, m.]
axle - (n.) echel [-au, f.], gwerthyd [-au, -oedd, f.]
axletree - (n.) echel [-au, f.]
ay - (adv.) ie
aye - (adv.) byth, yn wastad
azure - (adj.) asur
azure - (n.) asur [m.?], glas y ffurfafen
babble - (n.) baldordd [m.], dwndwr [m.]
babble - (v.) baldorddi (baldorddan) [baldordd-], clebran [clebr-], coethi [coeth-], prepian [prepi-], rwdlan (rwdlo) [rwdl-]
{ "Rwdlan (rwdlo)" may be more common in N. Wales. }
babbler - (n.) baldorddwr [baldorddwyr, m.], clepgi [clepgwn, m.]
babbling - (adj.) baldorddus
babe - (n.) baban [-od, m.], maban [-od, m.], plentyn bach
baby - (n.) baban [-od, m.], babi [m.], maban [-od, m.]
babyhood - (n.) babandod [m.], babiaeth [f.]
babyish - (adj.) babanaidd, babiaidd
Babylon - (prop.n.) Babilon
bachelor - (n.) baglor [-ion, m.], dyn dibriod, hen lanc
{ Baglor is the kind of bachelor who receives a degree at a
university. }
{ Dyn dibriod is the kind of bachelor who has no wife. }
{ Hen lanc is the kind of bachelor who has no wife. }
bachelorship - (n.) bagloriaeth [f.]
bacillus - (n.) bacilws [-au?, m.]
back - (adj.) o+l
back stroke - (n.) nofio cefn
flow back - (v.) adlifo [adlif-]
give back - (v.) atroi (ad-droi) [atro- &i, ad-dro- &i; 3.s. atry, ad-dry; 2.s.imp. atro, ad-dro]
hark back - (v.) dychwelyd [dychwel-; 3.s. & 2.s.imp. dychwel]
small of the back - (n.) main y cefn, mein.gefn [-au?, m.]
turn back - (v.) atroi (ad-droi) [atro- &i, ad-dro- &i; 3.s. atry, ad-dry; 2.s.imp. atro, ad-dro]
turn one's back - (v.) cefnu [cefn-]
back - (adv.) gwrthol
back - (n.) cefn (cefen) [-au, m.], cil [-iau, -ion, m.], gwar [-rau, mf.], gwegil [mf.], gwrthol [m.], swmer [-au, m.]
back - (pfx.) dad- (dat-)
{ "Dad- (dat-)" causes a soft mutation to the affixed stem. }
back - (v.) bacio [baci-], bagio [bagi-], cefnogi [cefnog-], cefnu [cefn-]
backbite - (v.) absennu [absenn- &1, absen- &2+]
backbiter - (n.) absennwr [absenwyr, m.]
back-chain - (n.) carwden [-ni, f.]
background - (n.) cefndir [-oedd, m.]
backhoe loader - (n.) jac-codi-baw [m.]
{ Earth diggers in the UK are largely made by a company known as
JCB, and some wag decided that this stood for "Jac Codi Baw" (Jack
Lifts Dirt), by which they are now popularly known. }
backslash - (n.) o+l slaes
backslide - (v.) gwrthgilio [gwrthgili-]
backslider - (n.) gwrthgiliwr [gwrthgilwyr, m.]
backsliding - (n.) gwrthgiliad [-au, m.]
backward - (adj.) araf (arafaidd) [araf- &adj], digynnydd, hwyrfrydig
backward - (adv.) yn o+l
backwards - (adj.) llwr ei gefn
backwards - (adv.) yn wysg ei gefn
bacon - (n.) bacwn [bacynau, m.], cig moch [m.]
flitch of bacon - (n.) hanerob [-au, f.], ystlys mochyn
bacteriologist - (n.) bacteriolegwr [bacteriolegwyr, m.]
bacteriology - (n.) bacterioleg [f.]
bacterium - (n.) bacteriwm [bacteria, m.]
bad - (adj.) drwg [cynddrwg; gwaeth; gwaethaf], drygionus, gwael [gwael- &adj], sa+l [sal- &adj]
as bad - (adj.) cynddrwg
{ "Cynddrwg" is the equative of "drwg". }
bad cold - (n.) annwyd trwm
bad luck - (n.) anlwc [m.]
bad taste - (n.) adflas [-au, m.]
badge - (n.) bathodyn [bathodau, -nau, m.]
badger - (n.) broch [-od, -ion, m.], mochyn daear
badger - (v.) poeni [poen-], profocio [profoci-]
badinage - (n.) cellwair [cellweiriau, m.], ysmaldod [m.]
badness - (n.) drygioni [m.]
baffle - (v.) drysu [drys-], siomi [siom-], trechu [trech-]
bag - (n.) bag [-iau, -au, m.], cod [-au, f.], cwd [cydau, cydiau, m.], ffetan [-au, f.], pwrs [pyrsau, m.]
bag - (v.) bagio [bagi-], sachu [sach-]
bagful - (n.) codaid (coded) [codeidiau, f.], cydaid (cyded) [cydeidiau, m.]
baggage - (n.) clud [mf.], corodyn [m.], pac [-iau, m.]
baggage - (n.pl.) celficyn [celfi, m.]
baggy - (adj.) codog
bah - (interj.) pw
bail - (n.) bael [m.], gwystl [-on, m.], mach [m.], mechni [-%on, m.], mechni%ydd [-ion, m.], meichiau [meichiafon, m.]
go bail - (v.) mechni%o [mechni%-]
bail - (v.) hysbyddu cwch
bailiff - (n.) beili [-%aid, -%au, m.], ceisbwl [ceisbyliaid, m.], goruchwyliwr [goruchwylwyr, m.], rhingyll [-iaid, m.]
farm bailiff - (n.) hwsmon [hwsmyn, m.]
bait - (n.) abwyd (abwydyn) [abwydod, m.]
bait - (v.) abwydo [abwyd-], baeddu (maeddu) [baedd-, maedd-], baetio [baeti-], eirthio [eirthi-]
bake - (v.) crasu [cras-], pobi [pob-]
bakehouse - (n.) popty [poptai, m.]
baker - (n.) pobwr [pobwyr, m.], pobydd [-ion, m.]
baking - (n.) crasiad [m.], pobiad [-au, m.]
Bala - (prop.n.) Y Bala
Bala Lake - (prop.n.) Llyn Tegid
balance - (n.) clorian [-nau, mf.], cydbwysedd [m.], gweddill [-ion, m.], mantol [-ion, f.]
{ Clorian is the kind of balance you use to weigh
things. }
{ Cydbwysedd is the kind of balance you maintain when you
walk a tightrope. }
{ Gweddill is the kind of balance that remains when some
have been taken away. }
{ Mantol is the kind of balance you use to weigh
things. }
balance sheet - (n.) mantolen [-ni, f.]
balance - (v.) cloriannu [cloriann- &1, clorian- &2+], mantoli [mantol-]
{ Cloriannu is balance when you weigh on a scale. }
{ Mantoli is balance when you weigh on a scale. }
balcony - (n.) balcon [m.?], oriel [-au, f.]
bald - (adj.) moel [pl. -ion], penfoel
become bald - (v.) moeli [moel-]
make bald - (v.) moeli [moel-]
balderdash - (n.) baldordd [m.], ffiloreg [f.], ffregod [-au, f.], lol [f.]
baldness - (n.) moelni [m.]
bale - (n.) pwn [pynnau, m.], sypyn [-nau, m.]
bale - (v.) hysbyddu cwch
baleful - (adj.) alaethus, galarus, gresynol
balk (baulk) - (n.) balc [-iau, m.], sinach [-od, sinechydd, m.], siom [-au, f.]
full of balks (baulks) - (adj.) balciog
balk (baulk) - (v.) balcio [balci-], llesteirio (llestair) [llesteiri-], seithugio [seithugi-], siomi [siom-], ystyffylu [ystyffyl-]
ball - (n.) bw+l [bylau, m.], cnapan [-au, m.], dawns [-iau, f.], dawnsfa [f.], pe+l [pelau, peli, f.], pellen [-nau, -ni, f.]
{ Dawns is the kind of ball you dance at. }
{ Dawnsfa is the kind of ball you dance at. }
{ Pe+l is the kind of ball you roll. }
{ Pellen is specifically a ball of yarn. }
ballad - (n.) baled [-i, -au, f.], dyri (dyrif) [dyri%au, dyrifau, f.]
composer of ballads - (n.) baledwr [baledwyr, m.]
balladic - (adj.) baledol
balladmonger - (n.) baledwr [baledwyr, m.]
ballast - (n.) balast [m.?]
ballet - (n.) bale [-oedd?, m.]
ballistics - (n.) balisteg [f.]
balloon - (n.) awyren [-nau, -ni, f.], balw+n [-au, mf.]
ballot - (n.) balot [m.], tugel [-ion, m.]
balluster - (n.) balustr [m.]
balm - (n.) balm [m.], triagl [m.]
balmy - (adj.) balmaidd
balsam - (n.) triagl [m.]
bamboo - (n.) bambw+ [m.]
bamboozle - (v.) llygad-dynnu [llygad-dynn- &1, llygad-dyn- &2+], twyllo [twyll-]
ban - (n.) diofryd [m.], ysgymundod [m.]
ban - (v.) diofrydu [diofryd-], gwahardd [gwahardd-; 3.s. gwaheirdd*], ysgymuno [ysgymun-]
banal - (adj.) cyffredin, sathredig
band - (n.) aig (eigiau) [f.], band [-au, -iau, m.], caw [-iau, -au, m.], cengl [-au, f.], mintai [minteioedd, f.], rhwymyn [-nau, m.], seindorf [seindyrf, f.], ysnoden [-ni, f.]
{ Mintai is band in the sense of troop. }
{ Rhwymyn is band as in a narrow strip. }
{ Seindorf is the kind of band that plays music. }
Band of Hope - (n.) gobeithlu [-oedd, m.]
broad band - (n.) band llydan
intermediate band - (n.) band canol
narrow band - (n.) band cul
percussion band - (n.) seindorf daro
wide band - (n.) band llydan
bandage - (n.) rhwymyn [-nau, m.]
bandage - (v.) rhwymo [rhwym-], rhwymynnu [rhwymynn- &1, rhwymyn- &2+]
bandbox - (n.) bocs hetiau
bandit - (n.) herwr [herwyr, m.], ysbeiliwr [ysbeilwyr, m.]
bandwidth - (n.) lled band, llinled [m.]
bandy - (v.) taflu yn o+l a blaen
bandy-legged - (adj.) bon.gam, coesgam
bane - (n.) dinistr [-oedd, m.], melltith [-ion, f.]
baneful - (adj.) adwythig, andwyol, dinistriol
bang - (n.) ergyd [-ion, f.], twrf [tyrfau, m.]
bang - (v.) clepian [clepi-], curo [cur-], dulio [duli-]
bangle - (n.) breichled [-au, -i, f.]
banish - (v.) alltudio [alltudi-], deol [deol-]
banishment - (n.) alltudedd [-au, m.], alltudiaeth [f.]
banjo - (n.) bandor [m.]
bank - (n.) ariandy [ariandai, m.], banc [-iau, m.], banc [bencydd, m.], ceulan [-nau, ceulennydd, f.], glan [-nau, glennydd, f.], mainc [meinciau, f.], ponc (poncen) [ponciau, f.], poncyn [ponciau, m.], rhes [-i, -au, f.]
{ Ariandy is the kind of bank you keep money in. }
{ Banc with plural "banciau" is the kind of bank you keep
money in. }
{ Banc with plural "bencydd" is the kind of bank on the
side of a hill. }
{ Glan is the kind of bank that lines a river. }
{ Mainc is the kind of bank you sit on. }
{ Ponc (poncen) is the kind of bank that lines a river. }
{ Poncyn is the kind of bank that lines a river. }
{ Rhes is the kind of bank you line things up in. }
bank of river - (n.) torlan [torlennydd, -nau, f.]
bank of sand - (n.) traethell [-au, f.]
bank - (v.) bancio [banci-]
banker - (n.) ariannydd [arianyddion, m.], bancwr [bancwyr, m.]
bankrupt - (n.) methdalwr [methdalwyr, m.]
bankruptcy - (n.) methdaliad [-au, m.]
banner - (n.) amlygyn [-nau, m.], baner [-i, -au, f.], baniar [banieri, mf.], lluman [-au, m.]
bannered - (adj.) banerog
banns - (n.pl.) gosteg [-ion, f.]
banquet - (n.) gwledd [-oedd, f.]
banquet - (v.) gwledda [gwledd-]
bantam - (n.) coriar [corieir, f.], dandi [m.?]
banter - (n.) cellwair [cellweiriau, m.], ysmaldod [m.]
banter - (v.) cellwair [cellweir- ?], profocio [profoci-]
baptism - (n.) bedydd [-iau, m.]
baptismal - (adj.) bedyddiol
Baptist - (n.) Bedyddiwr [Bedyddwyr, m.]
baptistry - (n.) bedyddfa [bedyddfa+u, bedyddfeydd, f.]
baptize - (v.) bedyddio [bedyddi-]
baptized - (adj.) bedyddiol
bar - (n.) bar [-rau, m.], bollt [-au, -ydd, byllt, m.], calen [-ni, -nau, f.], rhwystr [-au, m.], trosol [-ion, m.]
{ Bar means "bar" in the following senses: (1) A piece of metal. (2)
A place where prisoners stand in a court. (3) The counter in a tavern.
(4) A measure of poetry or music. }
{ Rhwystr is bar in the sense of an obstacle. }
horizontal bar - (n.) bar llorwedd
parallel bars - (n.) barrau cyflin
sand bar - (n.) traethell [-au, f.]
wall bars - (n.) barrau gwal
bar - (v.) bario [bari-], eithrio [eithri-]
barb - (n.) adfach [-au, m.], barf [-au, f.]
{ Adfach is the kind of barb on a hook. }
{ Barf is the kind of barb men grow on their faces. }
barbarian - (n.) anwar (anwarddyn) [-iaid, m.], anwariad [anwariaid, m.], barbariad [barbariaid, m.]
barbaric - (adj.) anninasol (anninasaidd*)
barbarism - (n.) barbariaeth [m.]
barbarity - (n.) anwareidd-dra [m.], barbareidd-dra [m.], barbareiddiwch [m.]
barbarize - (v.) barbareiddio [barbareiddi-]
barbarous - (adj.) anwar [anwar- &adj], anwaraidd
barber - (n.) barbwr [barbwyr, m.], barfwr [barfwyr, m.], eilliwr [eillwyr, m.]
bard - (n.) bardd [beirdd, m.], prydydd [-ion, m.]
chaired bard - (n.) cadeirfardd [cadeirfeirdd, m.]
chief bard - (n.) prifardd [prifeirdd, m.]
bardic - (adj.) barddol, barddoni%aidd
bardism - (n.) barddas [mf.]
bards - (n.) cle+r [coll.f.]
Bardsey Island - (prop.n.) Ynys Enlli
bare - (adj.) llwm [f. llom; pl. llymion], moel [pl. -ion], noeth [pl. -ion], prin [pl. -ion; prin- &adj]
{ Prin is the way a cupboard is bare. }
make bare - (v.) llymhau [llym- &hau]
bare - (v.) dinoethi [dinoeth-], noethi [noeth-]
bare-backed - (adj.) cefnllwm
bare-bottomed - (adj.) bonllwm
barefaced - (adj.) wynebgaled
barefoot - (adj.) troednoeth
barefooted - (adj.) troednoeth
bare-head - (n.) moelyn [m.]
bare-headed - (adj.) pennoeth
barely - (adv.) o'r braidd, prin
bareness - (n.) llymder (llymdra) [m.], moelni [m.], noethder [m.]
bargain - (n.) bargen [bargeinion, -ion, -iau, f.]
bargain - (v.) bargeinio (bargenna) [bargeini-, bargenn- &1, bargen- &2+]
barge - (n.) bad mawr, ysgraff [-au, f.]
baritone - (n.) barito+n [m.]
bark - (n.) barc [m.], cyfarthiad [-au, m.], llestr [-i, m.], llong [-au, f.], rhisgl [m.]
{ Barc is a borrowing of the English "bark" describing what a tree
has. }
{ Cyfarthiad is the kind of bark a dog produces. }
{ Rhisgl is the usual word describing a tree's cover. }
bark - (v.) arthio (arthu) [arthi-], coethi [coeth-], cyfarth [cyfarth-], digroeni [digroen-], dirisglo [dirisgl-]
{ Cyfarth is what a dog does. }
{ Digroeni is removing the outer covering of
something. }
{ Dirisglo is removing the bark from a tree. }
barley - (n.) barlysyn [barlys, m.]
grain of barley - (n.) heidden [haidd, f.]
barley - (n.pl.) haidd, heidden [haidd, f.]
barleycorn - (n.) heidden [haidd, f.]
barm - (n.) berem [m.], berman [m.], burum (burman) [m.]
Barmouth - (prop.n.) Abermo, Y Bermo
barn - (n.) ysgubor [-iau, f.]
barometer - (n.) baromedr [m.], hinfynegydd [-ion, m.]
baron - (n.) arglwydd [-i, m.], barwn [-iaid, m.], bre%yr [brehyrion, -iaid, m.]
baroness - (n.) barwnes [-au, f.]
baronet - (n.) barwnig [-iaid, m.]
baronial - (adj.) barwnol
barony - (n.) barwniaeth [-au, f.]
barrack - (n.) gwersyllty [gwersylltai, m.], lluest [-au, m.], lluesty [lluestai, m.]
barrage - (n.) argae [-au, m.], clawdd [cloddiau, m.]
barrel - (n.) baril [-au, mf.], casgen (casg) [-ni, casgiau, f.]
barren - (adj.) amhlantadwy, anffrwythlon, anghyfeb, diffrwyth, hysb [f. hesb; pl. hysbion]
barren cow - (n.) myswynog [-ydd, -au, f.]
make barren - (v.) diffrwytho [diffrwyth-]
barrenness - (n.) diffrwythdra (diffrwythder) [m.]
barricade - (n.) atalglawdd [atalgloddiau, m.]
barricade - (v.) cau [cae-; 3.s. cae; 2.s.imp. cau, caua, caea]
barrier - (n.) atalfa [atalfeydd, f.], ffin [-iau, f.], rhwystr [-au, m.], terfyn [-au, m.]
barrister - (n.) bargyfreithiwr [bargyfreithwyr, m.], cyfreithiwr [cyfreithwyr, m.], twrnai [twrneiod, m.]
barrow - (n.) berfa [berfa+u, berfeydd, f.], crug [-iau, m.], whilber [m.?]
{ Berfa is the kind of barrow you wheel around. }
{ Crug is the kind of barrow you might bury
someone under. }
{ Whilber is a borrowed word for the kind
of barrow you wheel around. }
barter - (n.) cyfnewid [-iau, m.]
barter - (v.) cyfnewid [cyfnewidi-], ffeirio [ffeiri-]
Bartholomew - (prop.n.) Bartholomeus
base - (adj.) anwych, diffaith, distadl, gau, gwael [gwael- &adj], isel [ised; is; isaf]
as base - (adj.) ised
{ "Ised" is the equative of "isel".}
base coin - (n.) arian drwg
base - (n.) bo+n [bonau, bonion, m.], sail [seiliau, f.], sylfaen [sylfeini, f.]
{ Bo+n is the kind of base that is at the bottom
of something. }
{ Sail is the kind of base you build upon. }
{ Sylfaen is the kind of base you build upon. }
base - (v.) seilio [seili-], sylfaenu [sylfaen-]
baseless - (adj.) di-sail
bashful - (adj.) cywilyddgar, gw+yl, gwylaidd, swil, yswil
bashfulness - (n.) gwylder [m.], gwyleidd-dra [m.], swilder [m.], yswildod [m.]
basin - (n.) basn [-ys, -au, m.], cawg [-iau, m.], dysgl [-au, f.], mail [meiliau, f.]
basis - (n.) sail [seiliau, f.], sylfaen [sylfeini, f.]
bask - (v.) tor.heulo [tor.heul-], ymheulo [ymheul-]
bask in the sun - (v.) bolheulo [bolheul-]
basket - (n.) basged [-i, -au, f.], cawell [cewyll, m.]
round basket without handle - (n.) gwyntell [-i, -au, f.]
basketful - (n.) basgedaid (basgeded) [basgedeidiau, f.], cawellaid (cawelled) [cawelleidiau, m.]
basket-maker - (n.) basgedwr [basgedwyr, m.], cawellwr [cawellwyr, m.]
bas-relief - (n.) basgerfiad [-au, m.]
bass - (adj.) bas
bass - (n.) bas [-au, m.], isalaw [-on, f.]
bastard - (n.) bastard (bastart) [-iaid, m.], plentyn gordderch
female bastard - (n.) bastardes [-au, f.]
bastardy - (n.) bastardiaeth [f.]
baste - (v.) brasbwytho [brasbwyth-], brasteru [braster-], ffonodio [ffonodi-], ffustio (ffusto) [ffusti-, ffust-], iro [ir-]
{ Brasteru is baste in the sense of putting grease
over something. }
{ Ffonodio is baste in the sense of beat. }
{ Ffustio (ffusto) is baste in the sense of beat. }
{ Iro is baste in the sense of putting grease
over something. }
bastinado - (v. & n.) ffonodio gwadnau'r traed
bat - (n.) bat [-iau, m.], ystlum (slumyn) [-od, m.]
{ Bat is the kind of bat you hit a ball with. }
{ Ystlum (slumyn) is the kind of bat that flies at night. }
bat - (v.) batio [bati-]
batch - (n.) ffyrnaid [m.], pobiad [-au, m.], swp [sypiau, m.], sypyn [-nau, m.]
bath - (n.) badd [-au, m.], baddon [-au, m.], bath [-au, m.], ymolchfa [ymolchfeydd, f.]
bathe - (v.) golchi [golch-; 3.s. gylch; 2.s.imp. golch], ymdrochi [ymdroch-], ymolchi [ymolch-]
{ (bathe} Golchi is bathe as a transitive verb. }
{ Ymdrochi is bathe as an intransitive verb. }
{ Ymolchi is bathe as an intransitive verb. }
bather - (n.) ymdrochwr [ymdrochwyr, m.]
bathetic - (adj.) affwysol
bathos - (n.) affwysedd [m.]
bathroom - (n.) ty+ bach
baton - (n.) arweinffon [arweinffyn, f.], byrllysg [-au, mf.], llawffon [llawffyn, f.], pastwn [pastynau, m.]
{ Arweinffon is the kind of baton used by an orchestra's
conductor. }
{ Byrllysg is baton as a weapon. }
{ Llawffon is the kind of baton you twirl. }
{ Pastwn is baton as a weapon. }
battalion - (n.) bataliwn [m.?], byddin [-oedd, f.], mintai [minteioedd, f.]
batten - (v.) ymbesgi [ymbesg-], ymfrasa/u [ymfras- &a/u]
batter - (n.) batwr [batwyr, m.], defnydd crempog
batter - (v.) curo [cur-], pwyo [pwy-]
battery - (n.) batri [m.], cyflegr [-au, m.], magnelfa [f.]
{ Batri is the battery that provides electricity. }
{ Cyflegr is the kind of battery that is
a heavy weapon. }
{ Magnelfa is the kind of battery that stores weapons. }
battle - (n.) aerfa [f.], arfod [f.], bragad [f.], brwydr [-au, f.], cad [-au, -oedd, f.], cyfergyr [f.], cyfrysedd [-au, mf.], gorun [m.], gryd [m.], trin [-oedd, f.]
battle cry - (n.) rhyfelgri [-au, -oedd, m.]
battle - (v.) brwydro [brwydr-]
battle-axe - (n.) cadfwyell (cadfwyall) [cadfwyeill, cadfwyyll, m.]
battlement - (n.) canllaw [-iau, m.], murganllaw [-iau, m.]
battleship - (n.) cadlong [-au, f.]
bauble - (n.) ffril [-ion, m.], tegan [-au, m.]
bawl - (v.) bloeddio (bloeddian) [bloeddi-], crochlefain [crochlef-], cwrnad [cwrnad-], gweiddi (gwaeddi) [gweidd-, gwaedd-], lleisio [lleisi-]
bay - (adj.) gwinau, gwineugoch
bay of building - (n.) cowlas [-au, mf.]
bay - (n.) bachwy [-on, m.], bae [-au, m.], cilfach [-au, f.], cyfarth [m.], llawryf [-oedd, m.]
{ Bae is the kind of bay with water. }
{ Cyfarth is the kind of bay you do at the moon. }
bay - (v.) cyfarth [cyfarth-]
bayonet - (n.) bidog [-au, mf.]
bayonet - (v.) bidogi [bidog-]
bazaar - (n.) basa+r [m.?], nodachfa [nodachfeydd, f.]
be - (v.) bod [irreg.]
be abashed - (v.) yswilio [yswili-]
be able - (v.) dichon [def.], gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
{ Dichon expresses an abstract sort of potentiality: it
is usually translated as if it were the adverb "perhaps" (= it might
be that). "Fe ddichon fod": it might be (that). There is a school
of thought that says that "dichon" is archaic; since I use it myself
I do not subscribe to this. }
be able to - (v.) gallu [gall-; 3.s. gall, geill; 2.s.imp. gall], medru [medr-; 3.s. & 2.s.imp. medr]
{ "Gallu" is used predominantly in S. Wales. }
{ "Medru" is used predominantly in N. Wales. Compared to
"gallu", it has the additional sense of "know how to". }
be amazed - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
be angry - (v.) llidio [llidi-]
be anxious - (v.) pryderu [pryder-]
be ashamed - (v.) cywilyddio [cywilyddi-]
be besotted with - (v.) bod wedi mopio efo
be born - (v.) geni [gan- {only impers. forms exist}]
be confused - (v.) drysu [drys-]
be conscious of - (v.) ymdeimlo [ymdeiml-]
be contemporary - (v.) cyfoesi [cyfoes-]
be content - (v.) bodloni [bodlon-]
be derived - (v.) hanu [han-], tarddu [tardd-, 3.s. & 2.s.imp. tardd]
be descended - (v.) hanu [han-]
be displeased - (v.) sorri [sorr- &1, sor- &2+]
be frightened - (v.) dychrynu [dychryn-]
be hurt - (v.) anafu [anaf-]
be in service - (v.) gweini [gweinydd-]
be inclined - (v.) ymglywed [ymglyw-]
be jealous - (v.) cenfigennu [cenfigenn- &1, cenfigen- &2+], eiddigeddu [eiddigedd-], gwenwyno [gwenwyn-]
{ You "cenfigennu wrth" a person. } }
be lazy - (v.) diogi [diog-]
be lost - (v.) colli [coll-; 3.s. cyll; 2.s.imp. coll]
{ (perish} Colli is perish when something dies. }
be mad - (v.) ynfydu [ynfyd-]
be obliged - (v.) gorfod [gor- &fod; 3.s. goryw*]
be obstinate - (v.) cildynnu [cildynn- &1, cildyn- &2+], cyndynnu [cyndynn- &1, cyndyn- &2+]
be of good courage - (v.) ymwroli [ymwrol-]
be present - (v.) presenoli [presenol-]
be reconciled - (v.) cymodi [cymod-]
be related - (v.) perthyn [perthyn-]
be related to - (v.) perthyn i
be restless - (v.) anesmywtho [anesmywth-]
be satisfied - (v.) bodloni [bodlon-]
be satisfied with - (v.) bodloni ar
be silent - (v.) tewi [taw-; 3.s. tau*; 2.s.imp. taw]
be sorry - (v.) edifar.hau (edifaru) [edifar- &hau, edifar-]
be strong - (v.) ymgryfhau [ymgryf- &hau]
be surprised - (v.) synnu [synn- &1, syn- &2+; 3.s. synn]
be uneasy - (